Vasiyetname açıldığında mirasçıların önünde tek bir yol değil, birbirine benzeyen ama sonuçları tamamen farklı birkaç yol bulunur. Vasiyetnamenin açılması, iptali, tenkis ve tereke tespiti farklı mercilerde görülür; her birinin süresi de ayrı işler. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde saklı pay ihlali iddiasında süre kurgusunun nasıl yapılacağını ele alır.
Dört Talebin Birbirine Karıştırılmaması
- Vasiyetnamenin açılması ve okunması: tereke işlerine bakan sulh hukuk mahkemesinde yürüyen, çekişmesiz nitelikte bir aşamadır.
- Vasiyetnamenin iptali: ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da şekle aykırılık iddialarına dayanır.
- Tenkis: vasiyetname geçerli olsa dahi saklı payı aşan kısmın indirilmesini hedefler.
- Tereke tespiti ve defter tutma: hak arayışının hazırlık aşamasıdır, esas talebin yerine geçmez.
Uygulamada en sık yapılan hata, sulh hukuk mahkemesindeki açılma aşamasında dile getirilen itirazın iptal veya tenkis talebi yerine geçtiğinin sanılmasıdır. Bu itiraz süreyi korumaz.
Süre Hangi Anda Başlar
Saklı payına dokunulduğunu ileri süren mirasçı bakımından süre, kural olarak ihlalin öğrenildiği tarihte işlemeye başlar. Öğrenme çoğu zaman vasiyetnamenin tebliğ edildiği ana denk düşer; bu nedenle tebligat parçası dosyanın en kritik belgesidir. Kanun ayrıca, öğrenme geç gerçekleşse bile vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işleyen bir üst süre öngörür. Takvim kurulurken bu iki sürenin hangisinin önce dolacağı hesaplanmalı ve plan erken dolana göre yapılmalıdır.
Tenkis Hesabının Delil Altyapısı
Tenkis talebi soyut bir itirazla değil, hesapla ispatlanır. Terekenin ölüm anındaki durumu, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, borçlar ve denkleştirmeye tabi devirler bir arada değerlendirilir. Bu nedenle tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, şirket pay defterleri ve varsa satış vaadi sözleşmeleri baştan toplanmalıdır. Muvazaa iddiası ile tenkis talebi aynı olguya dayansa da hukuki sonuçları farklıdır; talep sonucu kısmında ikisi arasında kademeli bir kurgu yapılması, tek bir teze bağlı kalmanın riskini azaltır.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
Miras dosyalarında hak düşürücü süre, dava açılmadıkça durmaz. Noterden çekilen ihtarname, aile içi yazışma ya da tereke tespiti başvurusu tek başına süreyi korumaz. Ayrıca birden çok mirasçının bulunduğu hâllerde davanın kimlere karşı yöneltileceği baştan belirlenmeli; taraf eksikliği nedeniyle sürenin dolması riski gözetilmelidir.
Kapanış Notu
Miras uyuşmazlıklarında tek doğru bir şablon yoktur; kazandırmanın türü, tarihi ve mirasçıların konumu sonucu değiştirir. Vasiyetname örneği elinize ulaştığında beklemeden hukuki değerlendirme almanız, süre kaynaklı kayıpların önüne geçer.