Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden doğan ortaklık, çoğu ailede yıllarca sessizce sürer. Anlaşmazlık ortaya çıktığında ise iki soru aynı anda gündeme gelir: talep hâlâ ileri sürülebilir mi ve hangi mahkemeye yöneltilmelidir. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki sorunun cevabı, çoğu zaman dosyanın esasından daha belirleyicidir.
Elbirliği Mülkiyeti Neyi Değiştirir
Terekedeki mallar üzerinde mirasçılar kural olarak elbirliği ile hak sahibidir. Bu yapı, mirasçılardan birinin tek başına tasarrufta bulunmasını engeller ve tüm mirasçıların birlikte hareket etmesini gerektirir. Paylı mülkiyete geçilmediği sürece taşınmazın satışı, kiraya verilmesi veya üzerinde işlem yapılması ortak iradeye bağlıdır. Bu nedenle ortaklığın giderilmesi talebinde ilk teknik adım, mülkiyetin türünün ve tüm mirasçıların kayıtla doğrulanmasıdır.
Görev Sorusu: Sulh Hukuk mu, Asliye Hukuk mu
Terekeye ilişkin talepler tek başlık altında toplanamaz. Taşınmaz veya taşınırlarda ortaklığın giderilmesi istemi sulh hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık mirasçılık sıfatının çekişmeli olduğu, tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil ya da miras sebebiyle istihkak gibi talepler farklı bir görev rejimine tabidir. Ortaklığın giderilmesi davası içinde mirasçılık sıfatına yönelik esaslı bir itiraz yükseldiğinde, o mesele ayrı bir davanın konusu hâline gelir ve bekletici mesele yapılabilir. Talepleri tek dilekçede birleştirme çabası, bu nedenle sıklıkla usulden geri döner.
Süre Ekseninde Ayrım
- Ortaklığın giderilmesi istemi, mülkiyet hakkına dayandığı için kural olarak süreye bağlı tutulmaz
- Mirasın reddi, kanunda öngörülen kısa süre içinde ve sulh hukuk mahkemesine yöneltilerek yapılır
- Saklı payın ihlali hâlinde tenkis talebi, öğrenme anına bağlanan hak düşürücü sürelere tabidir
- Miras sebebiyle istihkak talebi için ayrı süre rejimi öngörülmüştür
- Terekeye ilişkin alacak ve borçlarda genel zamanaşımı kuralları işlemeye devam eder
Süreye tabi olmayan talep ile hak düşürücü süreye bağlı talebin aynı dosyada birlikte bulunması, mirasçıyı yanıltır; süresi geçen kalem sessizce elenirken diğerine odaklanılır.
Dosyayı Hazırlarken
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği ile mirasçı çevresi eksiksiz belirlenir.
- Tapu, banka ve araç kayıtlarıyla tereke envanteri çıkarılır.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler tarih sırasıyla listelenir.
- Aynen taksimin mümkün olup olmadığı, taşınmazın niteliğine göre değerlendirilir.
- Anlaşma ihtimali varsa, mahkeme dışı paylaşım sözleşmesinin şekil şartları gözetilir.
Kısa Not
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Miras dosyalarında ölüm tarihi, tapu kayıtlarının içeriği ve önceki devirler sonucu değiştirebildiğinden, talep sıralaması bir hukukçuyla birlikte kurulmalıdır.