Saklı pay ihlal edildiğinde açılan tenkis davası, miras dosyalarının en çok süre nedeniyle kaybedilen kalemidir. İkinci sık hata ise terekeye ilişkin işlemlerle asıl davanın aynı mahkemeden isteneceği varsayımıdır; oysa miras hukukunda görev dağılımı talebin türüne göre değişir.
Terekeye İlişkin İşlerle Davaların Ayrımı
Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması, mirasın reddinin tesciline ilişkin işler ile koruma önlemleri TMK kapsamında sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, mirastan çıkarmanın iptali gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Tenkis talebinin mirasçılık belgesi dosyasına eklenmesi, süreyi koruyan bir başvuru sayılmaz.
Sürenin Başlangıcını Doğru Belirlemek
Tenkiste süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği ana bağlanır; ölüm tarihine değil. Bu nedenle dosyada öğrenme anını gösteren veriler ayrıca kurgulanmalıdır: vasiyetnamenin açılıp tebliğ edildiği tarih, tapu kayıtlarının alındığı gün, banka hesap dökümlerinin temini gibi. Ölümden itibaren işleyen üst sınır da ayrıca hesaplanmalı ve iki tarih tek takvimde izlenmelidir.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Girer?
- Sağlararası devirler: tapu satışı görünümündeki bedelsiz kazandırmalar.
- Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname ve miras sözleşmeleri.
- Sigorta ve hesap bakiyeleri gibi terekeyi etkileyen kalemler.
- Mirasbırakanın tasarruf ederken içinde bulunduğu ekonomik ve fiilî durum.
Tenkis ile Muvazaa Talebinin İlişkisi
İki talep aynı olaydan doğsa bile hukuki temelleri farklıdır: muvazaa iddiası işlemin baştan geçersizliğine, tenkis ise geçerli bir kazandırmanın saklı pay ölçüsünde indirilmesine dayanır. Bu nedenle dilekçede talepler kademeli kurulmalı; birinin reddi hâlinde diğerinin incelenmesi açıkça istenmelidir. Aksi hâlde tek gerekçeye bağlı dosya, o gerekçe kabul görmediğinde bütünüyle sonuçsuz kalır.
Delil Toplamada Zaman Baskısı
Tapu, banka ve sağlık kayıtlarının temini zaman alır; HMK çerçevesinde delil ikamesi için verilen süreler ise kısadır. Bu nedenle kayıt talepleri dava açılmadan önce başlatılmalı, gerekiyorsa delil tespiti yoluna gidilmelidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Mirasbırakanın tasarruf biçimi ve mirasçıların konumu her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, süre işlemeye başlamadan önce bir hukukçuyla görüşülmesi tavsiye edilir.