Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan vasiyetname, mirasçılar için hem bir bilgi hem de sınırlı süreli bir hareket alanı doğurur. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın usul kuralları birlikte işlediğinden, saklı payı zedelenen mirasçının hangi talebi hangi mercie yönelteceğini baştan belirlemesi gerekir. Vasiyetnamenin açılması ile iptal veya tenkis talepleri birbirinden ayrı aşamalardır.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Karar Değildir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunması, işlemin geçerli sayıldığı anlamına gelmez. Bu aşama, metnin mirasçılara duyurulmasına ve itiraz sürelerinin işlemeye başlamasına hizmet eder. Uygulamada sık görülen hata, mirasçının bu tebligatı sıradan bir bildirim sanıp beklemeye geçmesidir; oysa süreler bu andan itibaren anlam kazanır.
Üç Farklı Talebi Ayırt Etmek
- İptal talebi: Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı iddiasına dayanır.
- Tenkis talebi: Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın zedelenmesi hâlinde tasarrufun indirilmesini amaçlar.
- Muvazaa iddiası: Sağlararası devirlerin gerçek amacının mirastan mal kaçırmak olduğu iddiasına dayanır.
- Her üç talebin dayanağı, ispat yükü ve süresi farklıdır; birbirinin yerine kullanılamaz.
Saklı Pay Hesabının Kurulması
- Terekeye dahil tüm malvarlığı ve borçlar listelenir.
- Ölümden önce yapılan karşılıksız kazandırmalar tespit edilir.
- Denkleştirme ve tenkise tabi tasarruflar ayrı başlıklarda gösterilir.
- Mirasçının yasal payı ile saklı pay oranı ayrı ayrı hesaplanır.
- Zedelenme varsa, talebin hangi tasarrufa yönelik olduğu tek tek belirtilir.
Belge Toplama Aşaması
Bu dosyalarda tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, mirasçılık belgesi ve varsa sağlık kayıtları belirleyici olur. Ehliyet tartışması yapılacaksa, tasarruf tarihine yakın döneme ait tıbbi belgeler önem taşır. Terekenin kapsamı belirsizse, mahkemeden kayıtların celbini istemek beklemekten daha etkilidir.
Beklemenin Bedeli
Miras hukukunda talepler, öğrenme anına bağlı sürelerle sınırlanmıştır. Aile içi görüşmelerle çözüm arayışı sürerken bu takvimin ihmal edilmesi, esasında haklı bir saklı pay talebinin değerlendirilememesine yol açabilir. Görüşmeler devam etse bile, süreleri koruyacak adımların planlanması gerekir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Terekenin yapısı, tasarrufun türü ve mirasçı sayısı sonucu değiştirdiğinden, talebinizi oluşturmadan önce dosyanıza özgü hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.