Miras uyuşmazlıklarında talep çeşitliliği fazladır ve her talebin muhatabı aynı mahkeme değildir. TMK ve HMK çerçevesinde saklı payın korunması, terekenin tespiti ve paylaşımın gerçekleştirilmesi birbirinden ayrı usullere tabidir. Yanlış mercie yöneltilen bir talep, mirasçıyı yalnızca zaman kaybına değil, hak düşürücü nitelikteki sürelerin işlemeye devam etmesi riskine de sokar.
Hangi Talep Hangi Kapıya Ait
- Mirasçılık belgesi, koşulları varsa noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır.
- Terekenin tespiti ve defterinin tutulması sulh hukuk mahkemesinin işidir.
- Miras ortaklığının giderilmesi talebi de sulh hukuk mahkemesine yöneltilir.
- Saklı payın ihlali nedeniyle tenkis istemi ise genel görevli mahkemede görülür.
- Mirasbırakanın devirlerinin muvazaalı olduğu iddiası ayrı bir dava türüdür ve tenkisten farklı sonuç doğurur.
Yer bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; mirasçıların kendi yerleşim yerleri kural olarak yetkiyi değiştirmez.
Tenkis ile Muvazaa İddiasını Karıştırmamak
Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği oranı aşan kazandırmaların saklı pay ölçüsünde indirilmesini amaçlar; işlemin geçerli olduğu kabul edilerek sonuç doğurur. Muris muvazaası iddiasında ise işlemin görünürdeki halinin gerçek iradeyi yansıtmadığı ileri sürülür. İki iddianın koşulları, ispat yükü ve süreye tabi olup olmaması farklıdır. Talebin niteliğinin baştan belirlenmemesi, dilekçenin iki iddianın arasında sıkışmasına ve hiçbirinin gereği gibi ortaya konulamamasına yol açar.
Saklı Pay Hesabında Dikkat Edilecekler
- Mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı ile sağlığında yaptığı kazandırmalar ayrı ayrı listelenir.
- Kazandırmaların türü belirlenir; bağış, ölünceye kadar bakma ve satış görünümlü devirler farklı değerlendirilir.
- Değer tespiti için taşınmazların ve payların güncel durumu belgelenir.
- Mirasçıların sıfatı ve saklı paylı olup olmadıkları netleştirilir.
- Terekeden yapılan ödemeler ve borçlar hesaba dahil edilir.
Ortaklığın Giderilmesi Aşamasındaki Gerginlik
Paylaşım talebi çoğu zaman diğer mirasçıların rızası olmadan gündeme gelir. Aynen taksimin mümkün olup olmadığı, taşınmazın niteliğine göre belirlenir; mümkün değilse satış yoluyla paylaşım gündeme gelir. Bu aşamada taşınmazı kullanan mirasçıya karşı ayrıca ecrimisil talebi ileri sürülebilir; ancak bu talep paylaşım davasının kendi içinde değil, ayrı bir istem olarak değerlendirilir.
Reddi Miras ve Süre Baskısı
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddine ilişkin sürenin işlemeye başladığı unutulmamalıdır. Paylaşım tartışmasına odaklanılırken bu sürenin geçirilmesi, mirasçıyı beklenmedik bir sorumlulukla karşı karşıya bırakabilir.
Miras dosyaları genellikle uzun yıllara yayılan aile ilişkilerini kapsar ve belgelerin toplanması zaman alır. Bu yazı yol gösterici niteliktedir; hangi talebi hangi sırayla ileri süreceğiniz konusunda bir hukukçudan değerlendirme almanız yararlı olacaktır.