Saklı payı zedelenen mirasçının önündeki en kritik tercih, hangi dava türüyle yola çıkacağıdır. TMK ve HMK çerçevesinde tenkis, muvazaa ve terekenin tespiti talepleri farklı sonuçlar doğurur ve en önemlisi farklı sürelere tabidir. Yanlış seçilen dava türü, esasa hiç girilmeden sürenin dolmasına yol açabilir.
Tenkis mi Muvazaa mı: Ayrım Sonucu Değiştirir
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf edebileceği oranı aşan kazandırmalarının saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini amaçlar; kazandırmanın geçerli olduğu kabul edilir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ise işlemin baştan itibaren geçersiz olduğu ileri sürülür ve talep taşınmazın tereke adına dönmesine yöneliktir. İkisi arasındaki fark yalnızca teknik değildir: tenkis hak düşürücü süreye bağlıyken, muvazaa iddiası bakımından böyle bir süre öngörülmemiştir. Terditli talep kurulacaksa sıralamanın gerekçesi dilekçede açıkça yazılmalıdır.
Hak Düşürücü Sürenin İki Katmanı
Tenkis davasında süre iki aşamalı işler. Mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren işleyen kısa süre ile tasarrufun türüne göre mirasın açılması ya da vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Bu iki süreden hangisinin önce dolduğu dosyaya göre değişir; bu nedenle vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih ile ölüm tarihi ayrı ayrı belgelenmelidir. Öğrenme anının ne olduğu tartışmalıysa, öğrenmeyi gösteren yazışma ve tapu sorgu kayıtları saklanmalıdır.
Def'i Yoluyla Tenkis
Kendisine karşı dava açılan kişi, tenkis talebini savunma olarak ileri sürebilir. Def'i yoluyla tenkis, dava yoluyla tenkisten farklı olarak süre sınırlamasına tabi tutulmamıştır. Dava açma süresi geçmiş görünen dosyalarda bu ihtimalin gözden kaçırılmaması, savunma stratejisini tümüyle değiştirebilir.
Hesaplamayı Kuran Belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Mirasbırakanın ölüm tarihinden geriye doğru tapu ve araç devir kayıtları
- Banka hesap hareketleri ve ölüm tarihindeki bakiye bilgileri
- Şirket pay defterleri ve ortaklık kayıtları
- Vasiyetname, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ya da bağış belgeleri
Sık Yapılan Usul Hatası
Terekenin kapsamı netleşmeden yüksek bir değer üzerinden dava açılması, hem harç yükünü hem yargılama giderleri riskini büyütür. Tereke tespiti talebiyle önce kapsamın belirlenmesi, ardından tenkis oranının hesaplanması genellikle daha öngörülebilir bir yol sunar.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Mirasbırakanın tasarrufları, mirasçıların sıfatı ve öğrenme tarihi süreleri doğrudan etkileyeceğinden, dosyanız için ayrıca hukuki değerlendirme alınmalıdır.