Bir vasiyetnamenin varlığı çoğu zaman mirasçılar tarafından açılma duruşmasında öğrenilir ve o andan itibaren kısa süreler işlemeye başlar. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu uyuşmazlıklarda en belirleyici karar, hangi davanın açılacağıdır; yanlış dava türü, haklı bir talebin esasa hiç girilmeden reddedilmesine yol açabilir.
Açılma ve Tebliğ ile Başlayan Takvim
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve ilgililere tebliğ edilir. Bu tebliğ yalnızca bir bilgilendirme değil, itiraz sürelerinin başlangıç noktasıdır. Tebligatın hangi tarihte ve kime yapıldığı, sonraki her adımın hesabında kullanılacağından zarf ve tebliğ şerhi mutlaka saklanmalıdır. Mirasçılık belgesinin çıkarılması da bu aşamada eş zamanlı yürütülmelidir.
Üç Farklı Talep, Üç Farklı Sonuç
Vasiyetnameye yönelik itirazlar birbirine karıştırılmaya çok müsaittir. İptal davası, vasiyetnamenin ehliyetsizlik, şekle aykırılık veya irade sakatlığı gibi sebeplerle geçersizliğini hedefler ve kabul edildiğinde vasiyetname bütünüyle veya kısmen ortadan kalkar. Tenkis davası ise vasiyetnamenin geçerliliğini kabul eder; yalnızca saklı paya tecavüz eden kısmın indirilmesini ister. Tasarrufun yorumu talebinde ise metnin geçerliliği değil, anlamı tartışılır. Aynı dosyada bu taleplerin kademeli olarak ileri sürülmesi mümkün olsa da, dilekçede sıralamanın ve terditli yapının açıkça kurulması gerekir.
Ehliyet ve İrade Sakatlığı İddiasının Delillendirilmesi
Ehliyetsizlik iddiası uygulamada en çok ileri sürülen, ancak en zor ispatlanan gerekçedir. Burada belirleyici olan, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki durumdur; sonraki yıllara ait sağlık kayıtları tek başına yeterli olmayabilir. Bu nedenle delil planı, tasarruf tarihine yakın dönemdeki sağlık kuruluşu kayıtları, reçete ve rapor örnekleri ile o dönemde miras bırakanla temas eden tanıklar üzerine kurulmalıdır. El yazılı vasiyetnamelerde ayrıca yazı ve imza incelemesi gündeme gelir.
Şekil Denetimi: Sessiz Ama Etkili Başlık
- Resmî vasiyetnamede memur ve tanıkların katılım koşullarının sağlanıp sağlanmadığı
- Tanıkların kanunen tanık olamayacak kişilerden olup olmadığı
- El yazılı vasiyetnamede tarih, yer ve imza unsurlarının tam olup olmadığı
- Sözlü vasiyette olağanüstü koşulun ve tutanak düzenleme usulünün varlığı
Tereke Elden Çıkmadan Alınacak Önlemler
Dava sürerken terekedeki taşınmazların devredilmesi veya hesapların boşaltılması riski varsa, terekenin korunmasına yönelik tedbirler ile tapu kaydına şerh talebi ayrıca değerlendirilmelidir. Bu talep dava dilekçesiyle birlikte sunulmadığında, yargılama sonunda elde edilen hüküm uygulanamaz hale gelebilir.
Buradaki anlatım genel bir yol haritasıdır. Vasiyetnamenin düzenlenme biçimi, mirasçıların sıfatı ve terekenin yapısı hangi davanın açılacağını tümüyle değiştirebilir; tebligatı aldığınızda süre işlediğinden değerlendirmeyi gecikmeden bir miras hukuku uygulamacısıyla yapmanız yerinde olur.