Saklı paylı mirasçının hakkı ihlal edildiğinde başvurulan tenkis davası, hem hesabı hem usulü zor davalardandır. TMK ve HMK çerçevesinde en sık karşılaşılan sorun, davanın yanlış yerde açılması ya da süresi kaçırıldıktan sonra gündeme getirilmesidir.
Davanın Konusu Netleşmeden Merci Seçilemez
Mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar, ölüme bağlı tasarrufla mı yoksa sağlararası bir işlemle mi gerçekleşmiştir? Bu ayrım, tenkis ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali talepleri arasındaki tercihi belirler. İki yolun ispat yükü, tarafları ve sonucu farklıdır. Talepler birlikte ileri sürülecekse, kademeli olarak kurulmalı ve hangisinin asıl hangisinin yardımcı talep olduğu dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Görev ve Yetki
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir ve bu yetki kesin niteliktedir; taraflar başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz. Son yerleşim yeri ile ölüm yeri veya mirasçıların oturduğu yerin farklı olması, uygulamada en sık görülen yetkisizlik nedenidir. Terekede taşınmaz bulunması tek başına taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılmaz; bu nokta özellikle dikkat gerektirir.
Süre Baskısı
Tenkis talebi belirli bir süreye tabidir ve bu süre saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle işlemeye başlar; ayrıca vasiyetnamenin açılması veya tasarrufun öğrenilmesi gibi olaylar hesabı etkiler. Süre hak düşürücü nitelikte olduğundan, karşı taraf ileri sürmese dahi mahkeme tarafından gözetilir. Bu nedenle dosyada öğrenme tarihine ilişkin belgeler, vasiyetnamenin açılması tutanağı ve tebligat evrakı bir arada tutulmalıdır. Süre yaklaşıyorsa, hesaplama tamamlanmadan belirsiz alacak ya da kısmi talep tercihleri değerlendirilebilir.
Tereke Hesabının Kurulması
- Ölüm tarihindeki aktif ve pasif kalemler ayrıştırılır.
- Denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmalar ayrı listelenir.
- Taşınmazlarda değer tespiti için tarihsel ve güncel kıymet ayrımı yapılır.
- Banka hareketleri, şirket payları ve araç kayıtları müzekkere ile getirtilir.
- Saklı pay oranı, mirasçıların sıfatına göre hesaplanır.
Bilirkişi Raporuna İtirazın Yapısı
Tenkis dosyalarında karar çoğunlukla hesap raporu üzerinden şekillenir. İtirazlar genel ifadelerle değil, raporda hangi kalemin hangi nedenle eksik veya fazla alındığı gösterilerek yapılmalıdır. Değer tespitinde esas alınan tarih, uygulanan yöntem ve kazandırmaların nitelendirilmesi itirazın üç ana ekseni olmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her tereke kendi içinde özgün bir yapı taşır. Mirasbırakanın işlemlerinin sayısı ve niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, süre riski bulunan dosyalarda gecikmeden hukuki değerlendirme alınması gerekir.