Saklı payı zedelenen mirasçı için asıl mesele çoğu zaman vasiyetnamenin içeriği değil, hangi davanın hangi mahkemede ve hangi süre içinde açılacağıdır. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda talebin adı yanlış konulduğunda, esasa ilişkin en güçlü iddia bile sonuç doğurmaz.
Talebin Adı: Tenkis mi, İptal mi
Vasiyetnamenin şekil eksikliği, mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da iradesinin sakatlanması ileri sürülüyorsa iptal davası; tasarruf geçerli olmakla birlikte saklı payı aşıyorsa tenkis davası söz konusudur. İki talep birbirinin alternatifi olarak kurulabilir, ancak dayandıkları vakıalar ve süreler farklıdır. Dilekçede yalnızca “vasiyetnamenin geçersizliği” denip saklı pay hesabına hiç girilmemesi, ileride tenkis talebinin süreye takılmasına yol açabilir.
Görevli Mahkeme Ayrımı
Vasiyetnamenin açılması ve okunması, terekenin tespiti, mirasçılık belgesi verilmesi gibi çekişmesiz yargı işleri sulh hukuk mahkemesinin alanındadır. Buna karşılık tenkis, vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali gibi çekişmeli talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dosyada hem tereke tespiti hem tenkis istenmesi, görev nedeniyle ayrılma sonucunu doğurur.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras davalarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural kesin niteliktedir. Mirasçıların ya da davalıların ikametgâhı, taşınmazın bulunduğu yer veya vasiyetnamenin düzenlendiği yer bu yetkiyi değiştirmez. Son yerleşim yeri tartışmalıysa nüfus kayıtları, adres beyanları ve sağlık kuruluşu kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Takvimi Başlatan An
Tenkis ve iptal davalarında süre, hak sahibinin saklı payının zedelendiğini ve tasarrufu öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar; ayrıca vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren işleyen ve daha uzun olan azami süreler vardır. Bu nedenle vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde okunduğu tarih ve tebligat evrakı dosyanın en kritik belgesidir. Öğrenme anını belgeleyemeyen mirasçı, sürenin çoktan dolduğu savunmasıyla karşılaşır.
Usul Hatasının Sık Görüldüğü Noktalar
- Davanın tüm mirasçılara değil yalnızca lehine tasarruf yapılana yöneltilmesi
- Tereke değerinin denkleştirmeye tabi kazandırmalar dikkate alınmadan hesaplanması
- Sağlararası kazandırmaların tenkis hesabına hiç dâhil edilmemesi
- Tapu ve banka kayıtlarına ilişkin müzekkere talebinin dilekçede yer almaması
- Terekenin korunmasına yönelik tedbir talebinin geç ileri sürülmesi
Her tereke kendi belge düzenini taşır; tasarrufun türü, mirasçıların sıfatı ve öğrenme tarihi burada anlatılan sonuçları değiştirebilir. Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligatı aldığınızda süreleri kaçırmamak için hukuki destek almanız önerilir.