Saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı tenkis davası, hem yetkili mahkeme hem de hak düşürücü süre yönünden dar bir çerçevede işler. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı, terekenin içeriği tartışılmadan önce süre ve yetki itirazlarıyla karşılaşır.
Nereye Başvurulur
Tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bu yetki, mirasçıların oturduğu yere veya taşınmazların bulunduğu yere göre belirlenmez; taşınmaz devri tenkise konu olsa dahi ölçüt değişmez. Görev bakımından ise talebin değeri ve niteliği asliye hukuk mahkemesini işaret eder. Miras bırakanın son yerleşim yerinin tartışmalı olduğu hallerde nüfus ve adres kayıtları, vergi kayıtları ve sağlık başvuru adresleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bir Yıl ve On Yıl: İki Ayrı Sayaç
Saklı pay sahibi mirasçılar, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde tenkis talebinde bulunabilir. Bu sürenin dışında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren işleyen on yıllık süre bulunur. İki sayacın birlikte tutulması gerekir: öğrenme tarihinin geç olduğunu ileri sürmek, on yıllık üst sınır dolduktan sonra sonuç doğurmaz. Öğrenme anının ispatı çoğu zaman tapu kaydının alındığı tarih, veraset ilamı veya vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanak üzerinden yapılır.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Katılır
- Ölüme bağlı tasarruflar ve vasiyetname ile yapılan kazandırmalar.
- Sağlararası karşılıksız kazandırmalar ile bunlara denk sayılan işlemler.
- Görünürde satış olarak yapılan ancak bağış niteliği taşıdığı ileri sürülen devirler.
- Denkleştirme talebiyle olan ilişkisi ve terekeye iade sonucu.
Muvazaa iddiası ile tenkis talebi hukuki nitelik olarak farklıdır; ikisi terditli sıralanmadığında, mahkemenin nitelendirmesi davacının beklentisinden farklı sonuçlanabilir.
Tereke Hesabının Kurulması
Tenkis hesabı, ölüm tarihindeki tereke mevcuduna kazandırmaların eklenmesiyle yapılır; bu nedenle taşınmaz ve şirket paylarının ölüm tarihindeki değerinin tespiti kritik önemdedir. Bilirkişi incelemesinden önce tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, ortaklık pay defterleri ve varsa borç kayıtları eksiksiz sunulmalıdır. Eksik kayıtla yapılan hesaplama, ek rapor talepleriyle yargılamayı uzatır.
Terekenin Korunması İçin Ara Tedbirler
Dava devam ederken kazandırma konusu malvarlığının elden çıkarılması ihtimaline karşı tapu kaydına şerh ve tereke tespiti gibi koruyucu talepler ayrıca ileri sürülmelidir. Bu talepler dava dilekçesinde yer almazsa sonradan telafisi güç sonuçlar doğabilir.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici bir özettir; mirasçılık sıfatı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihi her dosyada farklı sonuç doğurur. Süre sayacı ölümle birlikte işlemeye başladığından, veraset belgesini aldıktan sonra vakit geçirmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.