Tenkis, saklı paylı mirasçıya kanunen bırakılması gereken asgari payın, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla zedelenmesi hâlinde gündeme gelen bir denkleştirme talebidir. Uygulamada dosyanın kaderini çoğu zaman esasa ilişkin tartışma değil, davanın hangi mahkemede ve hangi dava türü altında açıldığı belirler. Aşağıda TMK ve HMK ekseninde tenkis talebinin usul haritası çıkarılmıştır.
Tenkis Talebi Hangi Dava Türüne Oturur?
Tenkis, kural olarak yenilik doğuran bir dava olarak açılır; kazandırmayı bütünüyle geçersiz kılmaz, saklı payı zedeleyen kısmı oranında indirir. Bu nedenle tapu iptali ve tescil, muvazaa nedeniyle iptal ya da mirasçılıktan çıkarmanın iptali talepleriyle karıştırılmamalıdır. Aynı olay örgüsü birden çok talebe elverişli olduğunda, terditli (kademeli) talep kurmak ile ayrı dava açmak arasındaki tercih, harç ve zamanaşımı sonuçları birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.
Görev: Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Ayrımı
Terekenin tespiti, defter tutulması, mirasın reddinin tescili gibi tereke işlemleri ile tenkis gibi eda ve yenilik doğuran davalar farklı mahkemelerin görev alanındadır. Görev kamu düzenindendir; taraflar anlaşsa dahi değiştirilemez ve mahkemece resen gözetilir. Dava yanlış görevli mahkemede açıldığında dosya görevsizlikle karara bağlanır, bu da gereksiz bir zaman ve harç kaybı doğurur.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri Ölçütü
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, taşınmazın bulunduğu yer ya da davacının oturduğu yer üzerinden değil, mirasbırakanın son yerleşim yeri üzerinden kurgulanır. Bu ölçüt, tereke birden çok ilde dağılmış olsa bile dosyanın tek merkezde toplanmasını sağlar. Son yerleşim yerinin nüfus kaydındaki adresle örtüşmediği hâllerde, fiilî yerleşim iradesini gösteren belgeler baştan dosyaya konulmalıdır.
Usule Aykırı İşlem Nerede Doğuyor?
- Tenkis oranı belirtilmeden, hesaplamaya elverişsiz biçimde talep kurulması
- Saklı pay hesabına esas kazandırmaların dava dilekçesinde tek tek gösterilmemesi
- Zedelenmenin öğrenildiği anın dosyada hiç tartışılmaması ve hak düşürücü süre savunmasına açık kapı bırakılması
- Birlikte hareket etmesi gereken mirasçıların taraf teşkilinin eksik kurulması
- Tapu ve banka kayıtlarının dava açıldıktan çok sonra istenmesi
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtlarıyla saklı paylı mirasçılar listesi çıkarılır.
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belgelenir, yetkili mahkeme buna göre belirlenir.
- Sağlararası kazandırmalar tarih sırasıyla listelenir; her biri için tapu, sözleşme veya hesap hareketi eşleştirilir.
- Talep, tenkise tabi kazandırma bazında oranlı ve hesaplanabilir şekilde yazılır.
- Kazandırmanın niteliği tartışmalıysa muvazaa iddiası ile tenkis arasındaki kademe kurgusu önceden kararlaştırılır.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir. Tereke yapısı, kazandırmaların tarihi ve mirasçıların konumu değiştiğinde görev, yetki ve süre değerlendirmesi de değişir; dosyanızın kendi verileriyle bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.