Vasiyetname ile ilgili uyuşmazlıklarda dosyayı kaybettiren şey çoğu zaman içeriğe ilişkin bir zayıflık değil, sürenin kaçırılmış olmasıdır. TMK vasiyetnamenin açılması, iptali ve tenkis talebi bakımından farklı başlangıç anları ve farklı süreler öngörür; HMK ise bu taleplerin hangi usulle ileri sürüleceğini belirler. Aynı vasiyetnameye karşı birden fazla talep yöneltilebildiğinden, her talebin kendi takvimi ayrı tutulmalıdır.
Sürenin Başladığı An Neresi?
Uygulamadaki en yaygın yanılgı, bütün sürelerin murisin ölüm tarihinden başladığı varsayımıdır. Oysa iptal ve tenkis taleplerinde belirleyici olan, ilgilinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği andır. Vasiyetnamenin açılıp ilgililere bildirilmesi bu öğrenmenin tipik anıdır; ancak mirasçının bildirimden fiilen haberdar olduğu tarih ayrıca tartışılabilir. Bu nedenle tebligat evrakının saklanması, ileride sürenin işlemeye ne zaman başladığını göstermenin tek yolu olabilir.
Takvime bağlanması gereken tarihler
- Ölüm tarihi ve mirasçılık belgesinin alındığı tarih
- Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açıldığı ve okunduğu tarih
- Vasiyetnamenin ilgiliye tebliğ edildiği tarih
- İptal sebebinin öğrenildiği tarih ve bunu gösteren belge
- Mirasın reddi için tanınan sürenin son günü
İptal ve Tenkis Aynı Şey Değildir
Vasiyetnamenin iptali, tasarrufun ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da şekle aykırılık gibi sebeplerle geçersizliğini hedefler. Tenkis ise geçerli bir tasarrufun, saklı paylı mirasçının payını aşan kısmının indirilmesini amaçlar. İki talebin dayanağı, ispat konusu ve süresi farklıdır. Talep yanlış nitelendirildiğinde, süresi geçmemiş bir hak, süresi geçmiş bir talep gibi değerlendirilerek kaybedilebilir.
Usule Aykırı İşlemin Sonuçları
Bu dosyalarda usul hataları ağırlıkla taraf teşkilinde toplanır. Vasiyetnameden yararlanan kişilerin tamamının davada yer almaması, mirasçılardan bazılarının hiç gösterilmemesi ya da terekeye dahil taşınmazlara ilişkin kayıtların dosyaya eksik getirilmesi, yargılamayı uzatır ve süre tartışmasını derinleştirir. Şekil şartına aykırılık iddiası ileri sürülecekse, vasiyetnamenin aslı üzerinde inceleme yapılabilmesi için gerekli talebin baştan yazılması gerekir.
Delilin Zamanla Kaybolması
Ehliyetsizlik iddialarında sağlık kayıtları, tanık beyanları ve murisin son dönemine ilişkin gözlemler belirleyicidir. Bu kaynakların tamamı zamanla zayıflar: kayıtlar arşivlenir, tanıkların hatırası bulanıklaşır. Süre içinde harekete geçmenin bir diğer sebebi de budur.
Bilgilendirme
Buradaki anlatım genel çerçeveyi tanıtır. Miras uyuşmazlıklarında sürenin başlangıcı olayın ayrıntısına göre değiştiğinden, vasiyetnameyle karşılaştıktan sonra gecikmeden bir hukukçuya danışılması yerinde olacaktır.