Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların ilk refleksi çoğu zaman iptal davası açmaktır; oysa doğru soru şudur: talep gerçekten iptal mi, yoksa mahfuz pay ihlali nedeniyle tenkis mi? TMK ve HMK ekseninde bu rehber, iki yolun ayrımını ve izlenecek takvimi ele alır.
Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere bildirilir. Bu aşama teknik görünse de belirleyicidir: bildirim, itiraz sürelerinin başlangıcını kurar. Mirasçının bu aşamada yapması gereken, vasiyetnamenin tam metnini ve açılma tutanağını dosyadan temin etmektir. El yazılı vasiyetnamelerde kâğıdın aslının nerede olduğu da not edilmelidir; çünkü sonraki aşamada yazı incelemesi gündeme gelebilir.
İptal mi, Tenkis mi
- Şekil şartına aykırılık, ehliyetsizlik, yanılma, aldatma veya korkutma iddiaları iptal yolunu açar
- Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı zedeliyorsa yol tenkistir
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler tenkis hesabına dâhil edilebilir
- İki talep birlikte, kademeli olarak da ileri sürülebilir
Talebin kademeli kurulması, iptal iddiası kabul görmediğinde dosyanın tümüyle reddedilmesini önler.
Tereke Kayıtlarının Toplanması
Saklı pay hesabı, terekenin ölüm anındaki tam görüntüsü çıkarılmadan yapılamaz. Bu nedenle tapu, banka, araç tescil ve şirket ortaklık kayıtlarının celbi ile birlikte, ölümden önceki dönemde yapılan devirlerin de araştırılması istenmelidir. Terekenin tespiti talebi, esas davadan önce ya da onunla birlikte ileri sürülebilir ve delillerin kaybolmasını önler.
Vasiyetnamenin Bildirilmemesi
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, mirasçının adresinin dosyada eksik gösterilmesi ve bildirimin kendisine ulaşmamasıdır. Bu durumda mirasçı, vasiyetnameyi çoğu zaman taşınmazın devredildiğini fark ettiğinde öğrenir. Böyle bir dosyada öğrenme tarihinin belgelenmesi kritik hâle gelir: tapu kaydı sorgulama tarihi, bankadan alınan yazı veya kendisine yapılan bir ihtar bu amaçla kullanılır. Yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye'de vekil tayin etmesi, bu gecikmenin en etkili panzehiridir.
Karşı Tarafın Süre Def'i
Bu davalarda lehine tasarruf yapılan taraf hemen her zaman süre itirazında bulunur. Buna karşı hazırlık, öğrenme anının kanıtlanmasına dayanır; dava dilekçesinde öğrenme tarihinin hangi belgeyle sabit olduğu baştan yazılmalıdır. Sonradan yapılan açıklamalar, dosyanın ilk hâlindeki sessizliği gidermekte zorlanır.
Terekenin yapısı ve mirasçılık sıfatları sonucu değiştirebileceğinden, buradaki genel çerçevenin vasiyetname metni ile birlikte incelenmesi ve profesyonel destek alınması uygun olur.