Ayıplı mal uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen üç şey vardır: ayıbın ne zaman bildirildiği, hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ve başvurunun doğru mercie yapılıp yapılmadığı. Üçünden biri atlandığında, haklı bir talep dahi usulden sonuçsuz kalabilir. Bu rehber, TKHK ve mesafeli satış mevzuatı çerçevesinde iade odaklı başvuru ve itiraz adımlarını ele alır.
Ayıbın Bildirilmesi ve Belgelenmesi
Ürünün teslim alındığı tarih, ayıbın fark edildiği tarih ve satıcıya bildirim tarihi birbirinden farklıdır ve üçü de ayrı ayrı belgelenmelidir. Bildirimin yazılı kanaldan yapılması, sonradan doğacak tartışmayı büyük ölçüde önler. Ürünün fotoğraflanması, kutu ve etiket bilgilerinin saklanması ve varsa servis kayıtlarının toplanması, ayıbın sonradan oluştuğu savunmasına karşı en güçlü cevaptır. Ayıptan sorumluluk bakımından kural olarak iki yıllık süre öngörülmüştür; gizli ayıp ve satıcının ağır kusuru hâlleri ayrıca değerlendirilir.
Dört Seçimlik Hak Arasından Seçim
- Sözleşmeden dönerek ödenen bedelin iadesini istemek
- Malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini talep etmek
- Ayıp oranında bedel indirimi istemek
- Ücretsiz onarım talep etmek
Seçim yapıldıktan sonra ondan dönmek her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle onarım talebiyle başlayıp iade beklemek yerine, ayıbın niteliği baştan değerlendirilmeli; malın kullanım amacını ortadan kaldıran ayıplarda doğrudan iade talebi tercih edilmelidir.
Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?
Uyuşmazlığın parasal değerine göre tüketici hakem heyetine başvuru zorunlu olabilir; belirlenen sınırın üzerindeki talepler ise tüketici mahkemesinde görülür. Parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden, başvuru öncesinde yürürlükteki tutarın teyit edilmesi gerekir. Yetkili heyet, tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer üzerinden belirlenir; yanlış heyete yapılan başvuru zaman kaybettirir.
Cayma Hakkı ile Ayıp İddiasının Karıştırılması
Mesafeli satışta cayma hakkı, herhangi bir gerekçe göstermeden ve kısa bir süre içinde kullanılan ayrı bir haktır. Ayıplı mal iddiası ise ürünün sözleşmeye aykırılığına dayanır ve farklı sürelere tabidir. Cayma süresi geçtiği için hakkın tümüyle kaybedildiği düşüncesi yaygın bir yanılgıdır; ayıp iddiası bağımsız olarak ileri sürülebilir.
Karara İtiraz ve Satıcının İyi Niyet Teklifleri
Hakem heyeti kararına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. Satıcının süreç devam ederken sunduğu hediye çeki veya kısmi iade teklifleri değerlendirilirken, teklifin bedelin tamamını mı yoksa bir bölümünü mü karşıladığı ve kabul beyanının diğer talepleri kapatıp kapatmadığı açıkça yazılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; ürünün türü, satış kanalı ve tarihler sonucu değiştirebilir. Başvuru öncesinde uzman görüşü almanız faydalı olacaktır.