Yabancı bir çalışanın istihdamı, iş sözleşmesinin imzalanmasıyla değil iznin verilmesiyle hukuken mümkün hâle gelir. Başvuruların önemli bir bölümü esasa ilişkin bir engel nedeniyle değil, belge eksikliği ya da yanlış kanaldan ilerleme nedeniyle olumsuz sonuçlanır. YUKK kapsamındaki ikamet durumu ile çalışma izni rejimi birbirine bağlı ancak ayrı süreçlerdir; 5901 sayılı Kanun kapsamındaki vatandaşlık başvuruları ise tamamen farklı bir hattır. Bu rehber, dosyanın belge yönünü ele alır.
Başvurunun İki Ayağı
Çalışma izni başvurusu kural olarak işveren üzerinden yürür. Yurt dışından yapılan başvurularda süreç temsilcilik aracılığıyla başlar ve elektronik sistemde işveren tarafından tamamlanır; yurt içinden yapılacak başvurularda ise yabancının geçerli bir ikamet iznine sahip olması ve bu iznin belirli bir süredir devam ediyor olması aranır. Bu ayrımın başta netleştirilmemesi, dosyanın baştan reddedilmesine neden olur.
Dosyada Aranan Temel Belgeler
- Taraflarca imzalanmış iş sözleşmesi ve görev tanımı
- Pasaport suretinin okunabilir ve geçerlilik süresi yeterli nüshası
- Diploma veya mesleki yeterlilik belgesi ile gerekli hâllerde denklik işlemleri
- İşverene ait ticaret sicil kayıtları, faaliyet belgesi ve güncel mali veriler
- Yabancı personel istihdam oranı ve sermaye şartlarının karşılandığını gösteren tablolar
Yabancı dildeki belgelerin yeminli tercüme ve gerekli hâllerde apostil ya da konsolosluk onayıyla sunulması, sık atlanan bir noktadır. Onaysız bir diploma nedeniyle bekleyen dosya, çoğu zaman yeniden başvuru anlamına gelir.
Sektöre Göre Değişen Ek Koşullar
Sağlık, eğitim, turizm ve mühendislik gibi alanlarda ilgili bakanlık veya meslek kuruluşunun görüşü gerekebilir. Ayrıca bazı meslekler mevzuat gereği yalnızca Türk vatandaşlarınca yürütülebilir. Başvurudan önce mesleğin bu kapsamda olup olmadığının kontrol edilmesi, boşa harcanacak bir süreci baştan önler.
Ret Kararı ve İtiraz Kanalı
Olumsuz karar sonrasında yapılacak ilk iş, gerekçenin ne olduğunu anlamaktır. İdareye yapılacak itiraz için kanunda öngörülen süre içinde hareket edilmelidir; bu süre kaçırıldığında yalnızca yargı yolu kalır. En sık görülen hata, itirazın valiliğe, göç idaresine ya da başka bir birime yapılmasıdır. İkamet iznine ilişkin işlemlerle çalışma iznine ilişkin işlemlerin muhatabı farklıdır ve yanlış birime yapılan başvuru süreyi durdurmaz. İdari itirazdan sonuç alınamazsa iptal davası gündeme gelir; bu aşamada da idari yargı süreleri titizlikle hesaplanmalıdır.
İzin Sonrası Yükümlülükler
İzin alındıktan sonra sigorta girişinin yapılması ve çalışma koşullarındaki değişikliklerin bildirilmesi gerekir. Bildirilmeyen işyeri veya görev değişikliği, iznin geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.
Buradaki bilgiler genel çerçevedir; uyruk, meslek ve işverenin yapısı gereklilikleri değiştirebilir. Başvuru dosyası tamamlanmadan önce mevzuatın güncel hâline göre kontrol yapılması yerinde olur.