Çalışma izni başvurusunun reddi, yalnızca bir istihdam sorunu değildir; izne bağlı ikamet statüsünü, aile birliğini ve bazı hâllerde ülkede kalma hakkını da etkiler. Ret kararı elinize ulaştığında iki paralel takvim başlar: idarî itiraz süresi ve iptal davası süresi. Bu ikisinin karıştırılması, esasa hiç girilmeden davanın süre yönünden reddine yol açar.
Ret gerekçesini doğru okumak
Kararda yer alan gerekçe, izlenecek yolu belirler. Ret; kota ve istihdam ölçütlerinin karşılanmaması, belgelerin eksik olması, işverenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya kamu düzeni ve güvenliği değerlendirmesi gibi farklı sebeplere dayanabilir. Belge eksikliğine dayanan bir ret, eksik tamamlanarak yeni başvuruyla aşılabilirken; takdir yetkisine dayanan bir değerlendirmenin denetimi, ancak yargı yoluyla ve ölçülülük tartışması üzerinden yapılabilir. Gerekçe yeterince açıklanmamışsa, işlemin gerekçe unsuru bakımından hukuka aykırılığı ayrıca ileri sürülmelidir.
Önce idarî itiraz, sonra dava
Mevzuat, çalışma izni kararlarına karşı idareye yapılacak bir itiraz yolu öngörür. Bu itirazın kararın tebliğinden itibaren belirlenen süre içinde yapılması gerekir. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yolu açılır. Ayrıca genel hüküm olarak, idarî işleme karşı dava açma süresi içinde üst makama başvurulması işlemeye başlamış süreyi durdurur; başvuruya cevap verilmemesi belirli bir sürenin sonunda ret sayılır ve kalan süre içinde dava açılabilir. Bu mekanizmayı bilmeden yapılan yazışmalar, süreyi durdurduğu sanılırken tüketebilir.
Yetki analizi: hangi idare mahkemesi?
- Kural, dava konusu işlemi yapan idarî merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir.
- İşlemi yapan merci ile başvurunun teslim edildiği valilik veya konsolosluk farklıysa, belirleyici olan işlemi tesis eden makamdır.
- Yabancının Türkiye'de bulunduğu yer, bazı statü işlemleri bakımından ayrıca değerlendirilebilir.
- Yetkisiz mahkemeye açılan dava reddedilmez; dosya yetkili mahkemeye gönderilir, ancak bu gecikme çalışma ve ikamet statüsünü riske atabilir.
Yürütmeyi durdurma neden ayrı bir başlık?
İptal kararı beklenirken izin verilmediği için çalışma fiilen durur; bu da telafisi güç zarar tartışmasının merkezindedir. Yürütmenin durdurulması talebi, hem hukuka açık aykırılık hem de zarar unsuru bakımından belgeye dayandırılmalıdır: iş sözleşmesi, işverenin talebi sürdürdüğünü gösteren yazı, aile bireylerinin statüsünün izne bağlı olduğunu gösteren kayıtlar dilekçeye eklenmelidir.
Delil eksikliğinin tipik görünümleri
- Başvuru dosyasının tam örneğinin elde bulunmaması; hangi belgenin sunulduğu tartışmalı kalır.
- Tebliğ tarihinin belgelenememesi; sürenin başlangıcı ispat edilemez.
- İşverene ait sicil, çalışan sayısı ve malî yeterlilik belgelerinin güncel hâliyle sunulmaması.
- Mesleki yeterliliğe ilişkin diploma ve denklik belgelerinin usulüne uygun çevirisinin bulunmaması.
- Yabancı dildeki belgelerin onaylı tercümesi ve gerekli tasdik şerhinin tamamlanmamış olması.
Yabancı unsurlu dosyalarda tercüme ve tasdik eksikliği, esasa ilişkin en güçlü argümanı bile işlevsiz bırakır. Belgeler dava dilekçesiyle birlikte, çeviriler tamamlanmış hâlde sunulmalıdır.
Ret kesinleşirse alternatif planlama
Bir yolun kapanması diğerlerini kapatmaz. İzin türünün değiştirilmesi, farklı bir statüye dayalı başvuru veya işverenin yükümlülüğünü tamamlayarak yeniden başvurması gündeme gelebilir. Ancak yeni başvurunun, devam eden yargılamayı etkileyip etkilemeyeceği önceden değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; izin türü, başvuru tarihi ve yürürlükteki uygulama esasları sonucu değiştirebilir. Ret kararının tebliğiyle süre işlemeye başladığından, gecikmeden bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.