Türkiye'ye girişte geri çevrilen ya da ikamet izni talebi reddedilen yabancı için en yanıltıcı durum, karşısında tek bir karar bulunduğunu sanmasıdır. Uygulamada giriş yasağı, sınır dışı etme, idari gözetim ve vize reddi ayrı hukuki rejimlere tabidir; her birinin denetim mercii ve süresi farklıdır.
Tahdit Kodu Kararın Kendisi Değildir
Pasaport kaydına işlenen kısıtlama kodları, arkasında bir idari işlem bulunduğunu gösteren sonuçlardır. Dava, koda değil onu doğuran işleme karşı açılır. Bu nedenle önce hangi makamın hangi tarihte hangi işlemi kurduğu öğrenilmelidir. Bilgi edinme ve dilekçe hakkı kapsamında yapılacak başvurular, işlemin dayanağını netleştirmek için ilk adımdır.
İptal Davasının Görevli ve Yetkili Mahkemesi
YUKK kapsamındaki ikamet izni reddi, iptali ve giriş yasağı işlemleri idari işlem niteliğindedir; bu nedenle iptal davası idare mahkemesinde açılır. Adli yargıda açılan davalar görev yönünden reddedilir. Yetki bakımından ise işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer esas alınır; yabancının Türkiye'de bulunmadığı hâllerde temsilci aracılığıyla dava açılabilmesi için vekâletnamenin usulüne uygun düzenlenmiş olması gerekir.
Farklı Rejimlerin Ayrı Kapıları
- Sınır dışı etme kararı: İdare mahkemesine başvurulur; bu karara özgü dava süresi genel idari dava süresinden belirgin biçimde kısadır ve mahkemenin kararı kesindir.
- İdari gözetim: Denetimi yapan merci idare mahkemesi değil sulh ceza hâkimliğidir; gözetim altındaki kişi ya da yasal temsilcisi her zaman başvurabilir.
- Vize reddi: Konsolosluk işlemlerinde izlenecek yol ve idari başvuru imkânları ayrıca değerlendirilir.
- Vatandaşlık başvurusunun reddi: 5901 sayılı Kanun kapsamındaki işlemler yine idari yargıda denetlenir.
İdari Başvuru ile Dava İlişkisi
İdareye yapılan itiraz veya yeniden değerlendirme talebi, dava açma süresini her durumda durdurmaz. İYUK'ta üst makama başvurunun süreye etkisi düzenlenmiştir; ancak bu yol her işlem türü için aynı sonucu vermez. Bu nedenle idari başvuru yapılırken dava süresi ayrı bir takvimde izlenmeli, iki yol birbirinin yedeği gibi kurgulanmalıdır. Yürütmenin durdurulması talebi de dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir.
Dosyaya Eklenecek Belgeler
- Pasaport işlem sayfaları ve giriş-çıkış kayıtları.
- Aile bağları, çalışma izni ve öğrenim durumuna ilişkin belgeler.
- İşlemin dayanağı olarak gösterilen kayıt veya raporlara ilişkin yazışmalar.
- Ülkeye dönüşteki menfaati somutlaştıran her türlü resmî belge.
Yabancılar hukukunda süreler kısa, kararlar ise çoğu zaman kesindir. Kararın tebliğ tarihini doğruladıktan sonra vakit kaybetmeden bir hukukçuya danışmanız, dava hakkının usulden kaybedilmesini önler.