Sınır dışı etme kararı, muhatabı için hem çok kısa bir dava süresi hem de eşzamanlı yürüyen bir idari gözetim tartışması doğurur. Bu rehber, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile 5901 sayılı Kanun çerçevesinde hangi karara hangi mercie başvurulacağını ve yetkinin nasıl belirlendiğini ele alır.
İki Ayrı Karar, İki Ayrı Merci
Dosyalarda en sık yapılan karışıklık, sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararının aynı yola tabi sanılmasıdır. Oysa sınır dışı etme kararı idari yargının, idari gözetim kararı ise sulh ceza hâkimliğinin konusudur. Gözetim altındaki kişi için yalnızca birine başvurmak, diğer alandaki hak kaybını önlemez.
- Sınır dışı etme kararı: idare mahkemesinde iptal davası
- İdari gözetim kararı ve süresinin uzatılması: sulh ceza hâkimliğine itiraz
- Uluslararası koruma başvurusunun reddi: kendi usulüne tabi ayrı bir hat
Yetkili İdare Mahkemesi Nasıl Belirlenir
İptal davasında yetki, kararı veren idari makamın bulunduğu yere göre belirlenir. Kararı alan valilik hangi ildeyse, dava kural olarak o yer idare mahkemesinde açılır. Yabancının hâlen tutulduğu geri gönderme merkezinin başka bir ilde olması yetkiyi kendiliğinden değiştirmez; bu ayrım, yanlış yer mahkemesine açılan davalarda yetkisizlik kararı verilmesine ve kritik günlerin kaybedilmesine yol açar.
Dava Süresi Neden Bu Kadar Kısa
Sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi, idari yargıdaki genel süreden çok daha kısadır ve karar tebliğinden itibaren işler. Süre içinde dava açılması hâlinde, dava sonuçlanana kadar yabancının sınır dışı edilmemesi kuralı, bu başvurunun neden hiç geciktirilmemesi gerektiğini açıklar. Tebligatın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına yapılmış olması ayrıca kontrol edilmelidir; tebliğ usulündeki bozukluk başlı başına bir iptal sebebi tartışması yaratır.
Gerekçeyi Ayrıştırarak Savunma Kurmak
Karar hangi sebebe dayandırılmışsa savunma da o eksende kurulur. Kamu düzeni ve güvenliği gerekçesi ile vize veya ikamet ihlali gerekçesi aynı delillerle karşılanamaz. Aile birliği, uzun süreli ikamet, tedavi gerekliliği veya çocuğun üstün yararı gibi unsurlar ileri sürülecekse, bunların soyut iddia değil belgeyle desteklenen olgular hâline getirilmesi gerekir.
- Karar ve tebliğ evrakının tarihleri sabitlenir.
- Gözetim kararı varsa aynı gün sulh ceza hâkimliği yolu ayrıca değerlendirilir.
- Kararı veren valilik tespit edilerek yetkili idare mahkemesi belirlenir.
- Gerekçedeki her sebep için ayrı delil listesi oluşturulur.
- Aile ve sağlık durumuna ilişkin belgeler dilekçe ekine hazırlanır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve her dosyanın gerekçesi farklı bir savunma kurgusu gerektirir. Sürelerin kısalığı nedeniyle karar tebliğ edildiği anda hukuki desteğe başvurulması, bu alanda telafisi en zor kayıpları önler.