Yatırım şartına dayalı vatandaşlık başvurularında sürecin idari aşaması ile yargısal aşaması birbirinden çok farklı kurallara tabidir. Başvurunun reddedildiği ya da uzun süre sonuçlandırılmadığı hallerde, hangi mahkemeye ne kadar süre içinde gidileceği bilinmezse esasen tamamlanmış bir yatırım dahi sonuçsuz kalabilir.
İdari Aşama ile Yargı Aşamasının Sınırı
5901 sayılı Kanun ve yabancılara ilişkin mevzuat çerçevesinde yürütülen başvuru süreci, kural olarak idarenin takdir ve inceleme yetkisi içindedir. Yargı denetimi ise bu takdirin hukuka uygunluğuyla sınırlıdır. Bu nedenle dava dilekçesi, idarenin yerine geçip vatandaşlık verilmesini istemek yerine, ret işleminin sebep, konu ve şekil yönünden hukuka aykırılığını göstermeye odaklanmalıdır.
Hangi Yer Mahkemesi Yetkili
İdari yargıda yetki, İdari Yargılama Usulü Kanununda düzenlenen kurallara göre belirlenir ve taraf iradesiyle değiştirilemez. Vatandaşlık işlemlerinde işlemi tesis eden merkezi idarenin bulunduğu yer belirleyici olabileceği gibi, işlemin uygulandığı yer de gündeme gelebilir. Yanlış yer mahkemesinde açılan dava genellikle yetkili mahkemeye gönderilir; ancak bu süreçte geçen zaman, geçici koruma veya ikamet durumu bakımından ayrı sorunlar doğurabilir.
Sürenin Başlangıcı ve Zımni Ret
Dava açma süresi, ret kararının usulüne uygun tebliğinden itibaren işler. Başvuruya hiç cevap verilmemesi halinde ise mevzuatta öngörülen bekleme süresinin dolmasıyla talebin reddedilmiş sayıldığı kabul edilir ve süre bu andan itibaren hesaplanır. Yabancı başvurucularda tebligatın vekile mi yoksa yurt dışı adrese mi yapıldığı, sürenin fiilen ne zaman başladığı tartışmasını doğurur; bu nedenle tebligat evrakının aslı mutlaka saklanmalıdır.
Yatırım Şartının İspatındaki Eksikler
Ret gerekçelerinin önemli bölümü, esasa değil belge eksikliğine dayanır. Dosyada bulunması beklenen kayıtlar genellikle şunlardır:
- Tapu kaydı ile birlikte satış bedelini gösteren resmi belgeler
- Devir yasağına ilişkin şerhin işlendiğini gösteren tapu beyanı
- Bedelin yurda getirildiğini ve bozdurulduğunu gösteren banka belgeleri
- Değerleme raporu ve ilgili kurum tarafından verilen uygunluk yazısı
- Yatırımın niteliğine göre istihdam, sermaye veya mevduat şartını gösteren evrak
Yeniden Başvuru mu İptal Davası mı
Ret sebebi tamamlanabilir nitelikte bir eksiklikse, dava açmak yerine eksiği gidererek yeniden başvurmak daha hızlı sonuç verebilir. Buna karşılık ret, yatırımın niteliğine veya kişiye ilişkin bir değerlendirmeye dayanıyorsa aynı belgelerle yapılan yeni başvuru büyük olasılıkla aynı sonucu doğurur. Bu iki yol arasındaki seçim, süre dolmadan yapılmalıdır; aksi halde dava hakkı kullanılamaz hale gelir.
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Başvurunun türü, ret gerekçesi ve tebligat biçimi sonucu belirlediğinden, kararın metni üzerinden ayrıntılı hukuki değerlendirme alınması önerilir.