Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2024/2805 K.2025/5493

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; Kütahya ili ... ilçesi ... köyünde bulunan 1 25... parsel sayılı taşınmazın davacının atalarından geldiğini, davacının babasının vefatından sonra mirasçılar arasında yapılan taksim sonucunda davacıya kaldığını ve taşınmaz üzerinde davacının kullandığı 200 yıllık ev bulunmasına rağmen 2008 yılında yapılan kadastro çalışmaları sırasında 1. derece sit alanı yanında kaldığı gerekçesiyle Hazine adına tespit ve tescil edildiğini ileri sürerek çekişmeli taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı adına tapuya tescilini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde; Eskişehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 17.06.20 08... sayılı kararıyla dava konusu taşınmazın 1.derece arkeolojik ve doğal sit alanında kaldığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Eskişehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 24.04.2019 tarihli yazısında, dava konusu taşınmazın 1. derece doğal sit ve kentsel arkeolojik sit alanında kaldığı, 2863 sayılı Yasa'nın 11. maddesinde belirtilen taşınmazlardan olmadığı, kadastro tespiti sırasında taşınmazın davacının kullanımında olduğunun belirtildiği, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 14. maddesinde öngörülen kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği yolu ile mülk edinme koşullarının davacı yararına gerçekleştiği gerekçesiyle davanın kabulüne, çekişmeli taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı adına tapuya tesciline, taşınmazın kentsel arkeolojik sit alanında kaldığının tapunun beyanlar hanesinde gösterilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Hazine vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davaya konu taşınmazın 1. Derece Doğal Sit ve Kentsel Arkeolojik Sit alanında kaldığı, davacı lehine zilyetlik şartlarının oluştuğu, İlk Derece Mahkemesince verilen kararda usul ve yasaya aykırı bir yön tespit edilmediği gerekçesiyle davalı Hazine vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Hazine vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın zilyetlikle edinilebilecek yerlerden olmadığını, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden olup olağanüstü zamanaşımı veya imar-ihya ile kazanılmasının mümkün bulunmadığını, Mahkemece yapılan araştırma ve inceleminin yetersiz olduğunu, taşınmaz üzerine ev, ahır, samanlık vs. yapı yapılmasının tarımsal amaçlı imar ve ihya niteliğinde olmadığını belirterek ve re'sen görülecek eksiklikler nedeniyle kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dava, kadastro öncesi nedene dayalı tapu kaydının iptali ve tescil istemine ilişkindir. Kütahya ili ... ilçesi ... köyünde yapılan kadastro çalışmaları sonucu 1 25... parsel sayılı 198, 94... yüz ölçümündeki taşınmaz, zilyedinin ... olduğu ve beyanlar hanesinde 1. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit alanında kaldığı belirtilerek avlulu kargir ev vasfı ile Hazine adına tespit ve tescil edilmiştir.

Mahkemece çekişmeli taşınmaz üzerinde davacı taraf yararına zilyetlikle mülk edinme koşullarının oluştuğu, çekişmeli taşınmazın 1. Derece Doğal Sit ve Kentsel Arkeolojik Sit alanı içerinde kaldığı kabul edilmek suretiyle yazılı şekilde kabul kararı verilmiş ise de yapılan araştırma inceleme ve uygulama kararı için yeterli bulunmamaktadır.

Çekişmeli taşınmaz 2008 yılında yapılan kadastro tespitinde, Eskişehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 17.06.2008 tarih ve 2823 sayılı kararı ile 1. derece arkeolojik ve doğal sit alanında kaldığı gerekçesiyle Hazine adına tespit ve tescil edilmiştir. Hükme esas alınan arkeolog bilirkişi raporunda ise çekişmeli taşınmazın derecesinin.

Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 28.10.19 89... sayılı kararı ve aynı Kurulun 27.09.19 95... sayılı kararı ile 1. derece arkeolojik ve doğal sit olarak belirlenmiş iken Kütahya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 22.12.20 12... sayılı kararı ile niteliği kentsel arkeolojik sit olarak belirlenmiştir.

Kütahya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun koruma amaçlı imar planında da 20.06.20 18... sayılı kentsel arkeolojik sit alanı içerisinde kaldığı belirtilmiştir. Ancak taşınmazın kadastro tespit tarihi itibarıyla sit alanında kalıp kalmadığı, kalıyor ise kaçıncı derece sit alanında kaldığı tam olarak belirlenmemiştir. Bu konuda alınan tek kişilik arkeolog bilirkişi raporu yetersizdir.

Dava konusu taşınmaza kadastro tespiti sırasında uygulanan sit alanı haritası ile kadastro paftası ölçekleri eşitlenerek çakıştırılmamıştır.

Hemen belirtilmelidir ki; dava kadastro öncesi sebebe dayalı tapu iptali ve tescil davası olup 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12/3. maddesi kapsamındaki bu tür davalarda uyuşmazlığın, tespit tarihi itibarı ile mevcut olan hukuki duruma göre çözümlenmesi gerekmektedir. Bu sebeple çekişmeli taşınmazın tespit tarihi itibarı ile sit alanında kalıp kalmadığı, kalıyor ise hangi sit alanında kaldığının belirlenmesi gerekmektedir.

Öte yandan.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 11. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi, 30.05.2007 tarihinde yürürlüğe giren 5663 sayılı Kanun ile değiştirilmiş ve buna göre kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurullarınca birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki taşınmazların zilyetlik yoluyla iktisap edilemeyeceği hükmü getirilmiş ve bu değişikliğin kadastrosu devam eden taşınmazların sınırlandırma ve tespiti işleri ile devam eden davalarda da uygulanacağı,

2863 sayılı Kanun'a eklenen geçici 7. maddede belirtilmiştir. Bu yasal düzenlemeler karşısında, çekişmeli taşınmazın sonradan alınan idari kararla sit alanı statü ve derecelerinin değiştirilmiş olmasının, idari kararların geçmişe dönük hukuki sonuç doğurmasının mümkün olmaması nedeniyle hüküm ifade etmeyeceği açıktır.

Hal böyle olunca doğru sonuca ulaşabilmek için Mahkemece öncelikle dava konusu taşınmazın kadastro paftasının onaylı örneği eklenmek suretiyle Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ile Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulundan çekişmeli taşınmazın kadastro tespitine esas karar, harita ve belgelerinin onaylı suretleri istenilmeli, buna göre 3 kişilik arkeolog bilirkişi kurulu ile harita mühendisi bilirkişisinden tespit tarihi itibarı ile geçerli olan sit haritası ile kadastro paftasının ölçeği eşitlenerek çakıştırılmalı ve çekişmeli taşınmazın hangi alanda kaldığı kesin olarak belirlenmeli,

çekişmeli taşınmaz üzerindeki yapı ve kalıntıların korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığı hususu kesin olarak saptanmalı ve bundan sonra toplanmış ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması isabetsiz olmuştur.

VI. KARAR