Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2010/13501 K.2012/3593

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın reddine kabulüne karar verilmiştir. Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Uyuşmazlığa konu dönemde yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinde genel bir tanım yapılarak, bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların anılan kanuna göre “sigortalı” sayılacağı, 3’üncü maddesinde kimlerin anılan kanun uygulamasında sigortalı sayılmayacakları açıklanmıştır.

Buna göre, 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılmanın koşulları; hizmet akdine göre çalışma, sözleşmede öngörülen edimin (hizmet akdindeki hizmetin) işveren ait işyerinde veya işyerinden sayılan yerlerde görülmesi, 3’üncü maddede belirtilen “sigortalı sayılmayan” kişilerden olunmamasıdır.

Hizmet akdi (iş sözleşmesi), pozitif hukukumuzda Borçlar Kanunu’nun 313 – 354’üncü maddelerinde düzenlenmiş olup, “hizmet akdi bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeyi taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmış, aksine hüküm bulunmadıkça, hizmet akdinin özel şekle tabi olmadığı açıklanmıştır.

Belirtilmelidir ki, “ücret” unsuruna her ne kadar tanımda ve iş sahibinin borçları belirtilirken yer verilmiş ise de. 506 sayılı Kanun sistematiği ve takip eden diğer maddelerin düzenleniş şekline göre, anılan unsurun sigortalı niteliğini kazanabilmek için zorunlu olmadığının kabulü gerekir. Baskın olan bilimsel ve yargısal görüşlere göre, hizmet akdinin ayırt edici ve belirleyici özelliği, “zaman” ile “bağımlılık” unsurlarıdır.

Zaman unsuru, çalışanın iş gücünü belirli veya belirsiz bir süre içinde işveren veya vekilinin buyruğunda bulundurmasını kapsamaktadır ve anılan sürede buyruk ve denetim altında (bağımlılık) edim yerine getirilmektedir. Bağımlılık ise, her an ve durumda çalışanı denetleme veya buyruğuna göre edimini yaptırma olanağını işverene tanıyan, çalışanın edimi ile ilgili buyruklar dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte bir bağımlılıktır.

Adi ortaklık ise; 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 520 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, tapulu taşınmazın mülkiyetinin sermaye olarak ortaklığa konulması hali dışında herhangi bir şekil şartına tabi değildir. Adi ortaklık sözleşmelerinde ortaklar, emek ve sermayelerini ortak bir amaç için birleştirirler, aralarındaki ilişki sıkı ve güvene dayanan bir işbirliği olsa da bağımlılık olarak nitelendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Somut olayda; uyuşmazlığa konu dönemin büyük kısmında yurtdışında bulunan davalı ... ile dava dışı ... giderlere ortak olmak suretiyle Burhaniye Kızıklı Köyünde hayvan çiftliği kurdukları, ancak ortaklıklarını tasfiye ettikleri, anılan davalının bu defa davacı ve kardeşi ile çiftlik işlerinin yürütülmesi hususunda anlaştığı, davacı ve kardeşinin çiftliği... taşıdıkları ve kendileri de hayvan alarak çiftlikteki sürüye ekledikleri, hayvanların bakım, yetiştirilmesi, kira ve yem masraflarına ortak oldukları, üretilen hayvanların satış bedellerinin taraflar arasında taksim edildiği,

sonuç olarak taraflar arasında hizmet akdi değil adi ortaklık ilişkisi bulunduğu ve davacının sermaye olarak bir kısım menkuller yanında emeğini de koyduğu; taraflar arasındaki alacak davalarının içeriği, senetler, tanık beyanları ve tüm dosya kapsamından anlaşıldığından; davanın reddine yönelik mahkeme kararı, usul ve yasaya uygun olup, onanması gerekir.