Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2010/16266 K.2012/5061

Dava, yersiz ödendiği iddia edilen ölüm aylığı nedeniyle davalı aleyhine yürütülen icra takibine yönelik itirazın iptali ile icra inkar tazminatı istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davalıya, ölen babası nedeniyle 01.11.1999 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlanmış; 09.03.2002-30.04.2004 tarihleri arası fason tekstil işi nedeniyle vergi kaydına istinaden 1479 sayılı Kanun kapsamında zorunlu Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tespiti üzerine; ölüm aylığı Bağ-Kur sigortalılığının başlangıç tarihi itibarıyla iptal edilmiş ve 20.03.2002-19.11.2004 tarihleri arasında yersiz olarak ödendiği iddia edilen 8.466,65 TL asıl alacak, 21.04.2006 tarihi itibarıyla işlemiş 3.987,40 TL faiz olmak üzere toplam 12.454,05 TL üzerinden davalı aleyhine takibe geçilmiştir.

506 sayılı Yasanın 68/I-C-a maddesi aylık bağlanma koşulları yönünden "evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan, ...tabi bir işte çalışmayan, buralardan gelir veya aylık almayan kız çocuklarına” aylık bağlanması olanağı öngörürken; aynı maddenin (VI) numaralı bendi, kız çocuklarına bağlanan aylığın kesilme nedeni olarak “çalışma ve evlenme” halini kabul etmekteyken.

4958 sayılı Yasanın 06.08.2003 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 35. maddesiyle, söz konusu (VI) numaralı bende “buralardan gelir veya aylık almaya” ibaresi eklenerek böylelikle “Sosyal Sigortadan, Emekli Sandıklarından aylık veya gelir almaya başlama” olgusu, hak sahibi kız çocuklarına bağlanan aylığın kesilme nedeni olarak benimsenmiştir.

Değişiklik 06.08.2003 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, sonradan yürürlüğe giren yasa hükümlerinin önceki yasa ile oluşan kazanılmış hakları ortadan kaldıramayacağı olgusu gözetildiğinde, 06.08.2003 öncesi döneme ilişkin ödemelerin bu nedenle istirdadı yoluna gidilemeyeceğinin kabulü gerekmektedir.

506 sayılı Yasaya 02.07.2005 tarih, 5386 sayılı Yasanın 2.maddesiyle eklenen Geçici 91. madde ise “6.8.2003 tarihinden önce hak sahibi kız çocuklarına bağlanan gelir ve aylıklar; bunların evlenmeleri,... tabi çalışmaları veya kendi çalışmalarından dolayı buralardan gelir veya aylık almaları halleri hariç olmak üzere geri alınmaz.” Hükmünü getirmiştir.

Bu düzenleme de 506 sayılı Yasanın 68/VI maddesinin 4958 sayılı Yasa ile değiştirilen haline göre farklı düzenleme getirerek “kendi çalışmalarından dolayı buralardan gelir veya aylık almaları” halini aylık kesme nedeni olarak öngörmüş. Geçici 91. maddenin altı ve yedinci fıkrasında ise.

“Bu maddenin birinci ve ikinci fıkrası gereğince, aylık veya gelirleri ödenmeye devam olunacak kız çocuklarının aylık veya gelirlerinin ödenmesine devam olunması için sahip olmaları gereken şartları, ilk kez veya yeniden 06.08.2003 tarihinden sonra haiz olan kız çocukları da aynı esas ve usûllerle aylık veya gelir hakkından yararlandırılır.” Kuralı yer almaktadır.

5510 sayılı Yasanın 96. maddesi, “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;

a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,

b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır…” hükmünü içermektedir.

Konuya ilişkin 5510 sayılı Yasa öncesi mevzuata bakıldığında, 506 sayılı Yasanın "Yersiz ve yanlış ödemelerin tahsili"ni düzenleyen 121. maddesinde yersiz ödeme halinde iade yükümünün kapsamını belirleyen bir düzenleme bulunmadığı gibi, anılan Yasa içeriğinde konuyu düzenleyen başka bir düzenlemenin de yer almadığı görülmektedir.

5510 sayılı Yasanın 96. maddesi ile 506 sayılı Yasada yer almayan yeni bir düzenleme getirilmiş, sebepsiz zenginleşmenin kasıtlı kusurlu davranıştan veya Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmasına bağlı olarak istirdadı mümkün ödeme miktarları belirlenmiştir. Kapsam belirlendikten sonra, ilgilinin Kurumdan alacağı yoksa, geri alma işleminin genel hükümlere göre yapılacağı öngörülmüştür.

5510 sayılı Yasanın geçici maddelerinde ise, yersiz ödemelerin tahsili konusunda önceki hükümlerin uygulanması gereğini öngören herhangi bir kural yer almamaktadır.

Belirtilen nedenlerle; 5510 sayılı Yasanın 96. maddesi hükmünün, Kurumun yersiz ödemeden kaynaklanan alacakları konusunda süren uyuşmazlıklara uygulanması gerekmektedir.

5510 sayılı Yasanın 96. maddesiyle getirilen düzenleme, sebepsiz zenginleşmede iade konusuna ilişkin özel bir düzenleme niteliğinde olup, aylık bağlanırken verdiği imzasını içerir beyan ve taahhüt belgesi içeriği ile zorunlu Bağ-Kur sigortalısı olarak kendi nam ve hesabına çalışmaya başladığını Kuruma bildirmemesi karşısında davalının, 5510 sayılı Yasanın 96/a maddesindeki düzenleme uyarınca on yıllık sürede yapılan ödemeleri iadeyle yükümlü bulunmaktadır.

Yukarıda sıralanan maddi ve hukuki olgular ışığında dava konusu somut olayda; Mahkemece, davalının kendi nam ve hesabına çalışmaya başladığı tarihte ölüm aylığının kesilmesi gerektiği ve zorunlu... sigortalısı olduğu dönem olan 09.03.2002-30.04.2004 tarihleri arası ölüm aylıklarının tamamını iadeyle yükümlü olduğu gözetilmeksizin hatalı değerlendirme ve eksik inceleme sonucunda davalının 06.08.2003-30.04.2004 tarihleri arası aylıkları iadeyle yükümlü olduğu şeklinde değerlendirme yapılarak, yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

Kabule göre de; 04.12.1984 gün ve 3095 sayılı faiz ve temerrüt faizine ilişkin Kanunda ve Bakanlar Kurulu Kararında belirlenen kanuni faiz oranlarının 06.08.2003-31.12.2003 tarihleri arasında %50, 30.06.2004-31.06.2004 tarihleri arasında yıllık %43, 01.07.2004-01.05.2005 01.05.2005-31.12.2005 tarihleri arasında yıllık %12, 01.01.2006 tarihinden itibaren üzere yıllık %9 olduğu göz önünde tutulmaksızın; faiz oranlarının başlangıç ve bitiş tarihlerinin hatalı olarak kabulü ile, buna göre; düzenlenen ve denetime elverişli olmayan bilirkişi raporunun hükme dayanak alınarak yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.