Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2011/1679 K.2012/12247

Dava, eksik işçiliğe dayalı olarak müfettiş raporuna istinaden tahakkuk ettirilen prim borcu ve ferilerinin iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde isteğin kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

506 sayılı Yasanın 79. maddesi, “Bu Kanunun 83. maddesinde belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından ihale yoluyla yaptırılan her türlü işler, gerçek veya tüzel kişilerce yapılan inşaatlardan dolayı yeterli işçilik bildirmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır...” düzenlemesini içermekte olup; aynı Yasanın 83. maddesinde belirtilen kurum ve kuruluşlar ise, “Genel ve katma bütçeli kuruluşlar, il ve belediyeler veya sermayesinin en az yarısı genel ve katma bütçeli kuruluşlar ile il ve belediyelere ait olan teşekkül ve müesseseler, kamu iktisadi kuruluşları ve bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri, kanunla ve kanunların verdiği yetkiye dayanarak kurulan kurum ve kuruluşlar, döner sermayeli kuruluşlar…” olarak belirtilmiştir.

Somut olayda, davacı, kurum müfettişi tarafından 2004 yılında otobüs işletmeciliği, kamyon işletmeciliği ve İstanbul Samandıra İşletmesi için yapılan asgari işçilik hesaplamalarında her ne kadar işyeri belgeleri ile kuruma yapılan bildirimler birbirini doğrulamakta ise de kuruma bildirilmeyen, muhasebe kayıtlarına intikal etmeyen kazançlar nedeniyle gerçeğe uygun olmadığı , işyerinde kullanılan makine ve araçlar ve diğer yasal ölçütler dikkate alınarak hesaplanmış olduğu gerekçesi ile kamyon işletmesi, otobüs işletmesi ve Samandıra işletmesi ile ilgili olarak borç çıkartılmış ise de, borcun gerçeğe uygun olmadığı, Samandıra işyerinin şirketin şubesi olduğu, bildirilmeyen çalışmaların bulunmadığı, prim borcuna ilişkin istemine reddini talep etmiştir.

Kurum tarafından davacının şeker imalatı, paketleme, şehir içi , şehirlerarası yük taşıma ve şehirlerarası yolcu taşıma işyerlerine ilişkin olarak yapılan inceleme sonucu otobüs işletmesi işyerinden 1 kişi, kamyon işletmesi işyerinden 12 kişi, küp şeker imalatı ve paketleme işyerinden 11 sigortalı olmak üzere toplam 24 kişinin işe giriş bildirgesinin verilmemiş olduğu belirlenmiş ve borç çıkartılmış; mahkemece, hükme esas alınan bilirkişi raporu ile,

işyerinde yapılan faaliyet konusu işlerin, işyerinde mevcut üretim araçları ve sigortalı elemanlarınca yerine getirilip getirilmeyeceği, asgari işçilik hesaplaması tespiti yapılarak İstanbul’daki merkez ve şube işyeri ile Kayseri ilindeki şubelerinde üretim yapıldığı, bu işyerlerinin kapasite raporları, üretim araçları ve teknolojileri gözetilerek 14 aracın kayıtlı olup, 13 şoför istihdam edildiği, tespitlere göre de çalışan eleman sayısına göre 2004 yılında toplam 54.541.144 kg şeker üretim kapasitesinde olduğu, oysa üretilen şekerlerin 26.462.925 kg olduğu,

üretilen şekerlerin dağılımını da yapabilecek araçların sayıları ve şoför sayısının ve taşıma kapasitesinin yeterli olduğu kanaatine varılmış ve davanın kabulüne karar verilmiş ise de, hükmün eksik incelemeye dayandığı anlaşılmıştır.

Kurum tesbitleri içinde davacıya ait yolcu ve yük taşımacılığının da bulunduğu, bu işyerleri için bilirkişi raporunda bir tespit ve incelemenin bulunmadığı anlaşılmıştır ki, davacı işyerinin aktifinde kayıtlı otobüsün 2004 yılı içinde bir kısım seyahat şirketleri adına yolcu taşımacılığı yaptığı, ayrıca kamyon işletmeciliğinin de bulunduğu, küp şeker imalatı ve paketlemesinden dolayı da bildirilmeyen 11 kişinin bulunduğunun tespiti konusunda da, bir inceleme ve araştırma yapılmamış, müfettiş raporundaki tespitler sonucu çıkartılan prim borcunun dayanakları tümüyle irdelenmemiştir.

506 sayılı Yasanın konuya ilişkin 130. maddesinde yer alan, “İşverenin Kuruma, emsaline, yapılan işin nitelik, kapsam ve kapasitesine göre işin yürütülmesi için gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunduğunun Kurumca saptanması halinde, işin yürütülmesi için gerekli olan asgari işçilik miktarı, yapılan işin niteliği, bünyesinde kullanılan teknoloji, iş yerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan işçi sayısı, ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurları dikkate alarak sigorta müfettişi tarafından tespit edilir.” düzenlemesi;

kayıt dışı çalışmadan kaynaklanan prim kaybının önüne geçilebilmesi yönünden, 506 sayılı Yasanın 79. maddesindeki yöntem ve asgari işçilik oranlarıyla bağlı kalınmaksızın, eksik işçilik bildiriminde bulunulup bulunulmadığının tespitine olanak vermektedir.

Mahkemece, uyuşmazlık konusu dönemde müfettiş raporundaki tespitlerin tümü gözetilerek yolcu taşımasının yapıldığı yer ve mesafeler itibariyle şehirlerarası otobüslerde gereken çalışma süreleri ve kamyon işletmeciliği işyerinden ve küp şeker imalatı ve paketleme işinden dolayı eksik bildirim yapılıp-yapılmadığı, gerektiğinde trafik ceza tutanakları, terminal giriş-çıkış kayıtları gibi yazılı belgeler araştırılarak, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.