Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2011/6835 K.2012/9555

Dava, yaşlılık aylığından yapılan sosyal güvenlik destek primi kesintisinin iptali ile kesintilerin iadesi istemine ilişkindir. Mahkeme, ilâmında belirtildiği şekilde isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davanın yasal dayanağı olan 1479 sayılı Yasa'ya, 4447 sayılı Yasa'nın 38. maddesi ile eklenen ve 08.09.1999 tarihi itibarîyle yürürlüğe giren “Sosyal Güvenlik Destik Primi” başlığını taşıyan ek 20. madde hükmü ile, “bu yasa kapsamında yaşlılık aylığı bağlananlardan 24. maddenin I numaralı bendinde belirtilen çalışmalarına devam edenlerin veya daha sonra çalışmaya başlayanların sosyal yardım zammı dahil tahakkuk eden aylıklarından; aylığın bağlandığı,

yasadan önce yaşlılık aylığı bağlananlardan yasanın yürürlüğe girdiği tarihi takip eden veya tekrar çalışmaya başlanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren çalışmalarının sona erdiği ay dahil % 10 oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir.” düzenlemesi getirilmiş; pasif sigortalıların yaşlılık aylıklarından sosyal güvenlik destik primi kesilmesi, 1479 sayılı Yasa'nın 24/I. maddesi kapsamında kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmanın varlığı koşuluna bağlanmıştır.

Anılan maddenin 1. fıkrasında 24.07.2003 kabul tarihli ve 4956 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle; “bu kanuna göre yaşlılık aylığı bağlananlardan sadece ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefiyeti devam edenlerin sosyal güvenlik destik priminden sorumlu olacakları” öngörülmüş ve anılan Yasanın 57. maddesine göre bu değişikliğin yürürlük tarihi 02.08.2003 olarak belirlenmiş;

daha sonra 22.01.2004 kabul tarihli, 5073 sayılı Yasa'yla yapılan değişiklikle de, anılan 1. fıkranın 4956 sayılı Yasa’dan önce yürürlükte bulunan hükmüne benzer bir düzenleme getirilerek “bu Yasa'ya göre yaşlılık aylığı bağlananlardan, 24. maddenin I numaralı bendinde belirtilen çalışmalarına devam edenlerin veya daha sonra çalışmaya başlayanların, sosyal yardım zammı dahil tahakkuk eden aylıklarından, aylığın bağlandığı veya tekrar çalışmaya başlanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren sosyal güvenlik destek primi kesileceği” öngörülmüş olup, anılan değişikliğin yürürlük tarihi ise 28.01.2004 tarihidir.

Kural olarak kanunlar yürürlükte oldukları dönemdeki uyuşmazlıklara ve görülmekte olan davalara uygulanmakta olup. Sosyal Güvenlik Hukuku’na ilişkin düzenlemelerin kamusal niteliği itibarîyle, özellikle sigortalı ya da hak sahiplerinin sosyal sigorta yardımlarından yararlanma koşullarının ya da bu yardımların kapsamına ilişkin olarak sigortalı lehine yapılan yasal düzenleme ya da değişiklik hükümlerinin geçmişe yönelik biçimde uygulanması gereği kabul edilmişse de.

4956 sayılı Yasa’nın 44. maddesi, keza, 5073 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile 1479 sayılı Yasa’nın ek 20. maddesinde yapılan değişikliklerin, Kurumun sosyal güvenlik destek primi alacağına ilişkin bulunması itibarîyle, anılan maddelerin yürürlüğe girdiği tarihler sonrasında hakedilmiş ya da hakedilecek yaşlılık aylıkları yönünden uygulanması gereği açıktır.

Öte yandan, 1479 sayılı Kanunun, 22.03.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3165 sayılı Kanunun 6. maddesiyle değişik 24. maddesinin (1) numaralı bendinin (a) fıkrasında; diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan;

esnaf ve sanatkarlar gibi ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya götürü usulde gelir vergisi yükümlüsü olanlar veya esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı bulunanlar ya da kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar sigortalı olarak sayılmış, daha sonra bu hüküm 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanunun 14. maddesiyle değiştirilerek esnaf ve sanatkarlar ile, diğer bağımsız çalışanlardan;

ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi yükümlüleri yönünden vergi kaydı bulunanlar, gelir vergisinden muaf olanlar yönünden ise, esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar kapsam altına alınmıştır.

Bu yönde, kural olarak kanunlar yürürlükte oldukları dönemdeki uyuşmazlıklara ve görülmekte olan davalara uygulanmakta olup. Sosyal Güvenlik Hukuku’na ilişkin düzenlemelerin kamusal niteliği itibarîyle, özellikle sigortalı ya da hak sahiplerinin sosyal sigorta yardımlarından yararlanma koşullarının ya da bu yardımların kapsamına ilişkin olarak sigortalı lehine yapılan yasal düzenleme ya da değişiklik hükümlerinin geçmişe yönelik biçimde uygulanması gereği kabul edilmişse de.

4956 sayılı Kanun’un 44. maddesi, keza, 5073 sayılı Kanun’un 15. maddesi ile 1479 sayılı Kanun’un ek 20. maddesinde yapılan değişikliklerin, Kurumun sosyal güvenlik destek primi alacağına ilişkin bulunması itibarîyle, anılan maddelerin yürürlüğe girdiği tarihler sonrasında hakedilmiş ya da hakedilecek yaşlılık aylıkları yönünden uygulanması gereği açıktır.

Hâl böyle olunca da; Ek 20. maddenin 3. fıkrasının düzenlemesinin yürürlüğe girdiği 28.01.2004 tarihinden sonraki dönemde oda ve sicil kaydı mevcut olan davacının, Milli Piyango ve Şans Oyunları Odasına kaydının 28.07.2008 tarihine kadar devam ettiği gözetilerek; sunulan kanıtlar ve anılan yasal düzenlemenin aradığı ölçütlerdeki değişime uygun olarak durumu değerlendirilmeli, sosyal güvenlik destek prime sorumluluğunun açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde belirlenmesi gereği üzerinde durulmalıdır.

Bu yönde, davacının sicil ve oda kaydının kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmanın yasal karinesi olduğu ve destek primi kesilebilmesinin ancak kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmanın varlığı halinde mümkün olduğu da gözetilerek, oda kaydı ve bayilik sözleşmesinin sona erdiği tarihlere göre fiilen seyyar milli piyango satıcılık faaliyetine devam edilen süre,tarafların göstereceği deliller ile resen yapılacak araştırma sonucunda kesin olarak saptanarak bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde eksik araştırm ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı biçimde hüküm kurulması, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

Eldeki davada, davacıya 01.10.1999 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Mahkemece, davacının kumaş toptancılığı işi nedeniyle vergi mükellefiyetinin 31.01.2000 tarihi itibariyle sona erdiği anlaşılıyorsa da, aynı zamanda İzmit Tepecik Vergi Dairesi'nde kayıtlı olduğu anlaşılan İpekçiler Kollektif Şirketi'nin ortağı olduğu, kollektif şirkete ait vergi kaydının ve davacının bu şirketteki ortaklığının devam edip etmediği konusunda herhangi bir irdeleme ve araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, davacıya yaşlılık aylığı bağlandığı ve Ek 20. maddenin yürürlüğe girdiği 08.09.1999 tarihinde yürürlükte bulunan 1479 sayılı Yasa'nın 24. maddesi gereğince kollektif şirket ortakları sigortalı sayılmış olup, hal böyle olunca, Sosyal Güvenlik Destek Pirimi kesintisi işleminin yapılmasına ilişkin 1479 sayılı Yasanın Ek 20. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki dönemde, davacının kollektif şirket ortaklığının devam edip etmediği, vergi daresi, ticaret odası kayıtları ve zabıta marifetiyle yöntemince araştırılarak, gerekirse resen tanık dinlenerek,

anılan yasal düzenlemenin aradığı ölçütlerdeki değişime uygun olarak davacının durumu değerlendirilerek, sosyal güvenlik destek primi sorumluluğunun, açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde belirlenmesi gereği üzerinde durulmaksızın, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.