Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2015/3985 K.2016/14147

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, davalılardan ...’na ait işyerinde yedi yıl ve yine aynı kişiye ait farklı işyerinde iki yıl olmak üzere toplamda dokuz yıl çalıştığını, diğer davalı ...’nun aynı işyerinde müdür olduğunu belirterek 2000-2009 yılları arasındaki çalışmalarının tespitini istemiş, mahkemece, davacının 2003 yılında farklı bir işyerinde çalışması ile dinlenen tanık beyanları nazarında ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesi olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

506 sayılı Kanunun 79/10. maddesi hükmüne göre. Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır.

506 sayılı Kanunun kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanunun 5. maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanunun 3. maddesiyle yeniden beş yıl olarak belirlenmiştir.

Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yada çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde.

Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihide kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu, başlangıç alınmalıdır.

Dosya kapsamı incelendiğinde, davacının dava dışı 3078 nolu işyerinden 2003/1 döneminde 120 günlük bildiriminin bulunduğu anlaşılmakla, bu tarih öncesine ilişkin talep edilen dönem yönünden kesinti oluştuğu belirgin olduğundan mahkemece hak düşürücü süre yönünden değerlendirilme yapılması gerekmektedir.

2003/2-2009 yılları arasındaki döneme ilişkin talep yönünden ise eksik araştırma ile hüküm kurulmuştur.

Her ne kadar dinlenen tanıklar çalışma tarihleri arasına ilişkin net bilgi vermemesi ve işyerlerinin kendi adlarına olmaması dikkate alınmış ise de, işyeri sahipleri ile tanıkların soyadlarının aynı olması dikkate alınarak gerçekten söz konusu işyerlerinde çalışıp çalışmadıkları araştırılmalı, tanık beyanlarına göre davacının bir süre çalıştığı belirgin olduğundan süreler netleştirilmeye çalışılmalı, davacının çalışmasının geçtiği iddia edilen işyerlerinin vergi kayıtları incelenerek söz konusu işyerlerindeki çalışan sayısı tespit edilmeye çalışılmalı,

taşındığı iddia edilen işyerinin taşındığı adresteki komşu işyeri tanıkları tespit edilmeye çalışılarak beyanlarına başvurulmalı, davacı ile davalılardan ... arasındaki (alacağın tahsili maksadıyla hırsızlık suçundan) ceza dava dosyası getirtilerek beyanlar incelenmeli, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Kabule göre de davalılardan ...’nun işveren olmadığı belirgin olmakla bu davalı hakkında pasif husumetten davanın reddine karar verilmemesi yerinde görülmemiştir. O hâlde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.