Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/10395 K.2022/13028

Bölge Adliye Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesince verilen kararın, feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, ...'nın oto tamirhanesinde 30/10/1981-15/11/1985 tarihleri arasında işçi olarak çalıştığını, işe giriş bildirimi yapılmasına rağmen sigorta primlerinin ödenmediğini belirterek hizmet tespiti talep etmiştir.

II-CEVAP

Dahili davalılar ..., ... mirası reddetiklerini bildirmiş; diğer davalılar davaya cevap vermemiştir. Feri müdahil Kurum vekili, fiili çalışmanın yöntemince ispat edilmesi gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

“Davacının davasının kabulü ile, Davacının davalı 208975 sicil numaralı ... ünvanlı işyeri bünyesinde; - 30/10/1981 - 08/03/1983 tarihleri arasında asgari ücret üzerinden hizmet akdine dayalı olarak sigortasız çalıştığının tespitine, bu dönem çalışmalarının 18 yaşından önceki çalışmalar olması sebebiyle prim gün sayısına eklenmesine, - 09/03/1983 - 15/11/1985 tarihleri arasında asgari ücret üzerinden hizmet akdine dayalı olarak sigortasız çalıştığının tespitine,” karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

“... 19. İş Mahkemesi'nin 17/06/2020 tarihli, 2017/274 Esas - 2020/71 Karar sayılı kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan feri müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Yasa'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine,” karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Feri müdahil Kurum vekili, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davanın salt tanık anlatımlarıyla ispatlanamayacağını, kararın bozulmasını talep etmiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da eldeki davada davacının yaptığı işin niteliği,iş yerinde kimlerle çalıştığı, hususları açıklığa kavuşturulmalıdır.

Davanın yasal dayanağı, 506 sayılı Kanunun 79/10 maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde, re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Davacı, davalılar murisi adına tescilli oto tamirhanesi işyerinde 30.10.1981-15.11.1985 tarihleri arasında çalıştığından Kuruma bildirilmeyen hizmet süresinin tespitini talep etmiştir.

Dosya içinde yer alan kayıt ve belgelerden, davacıya ait 01.10.1981 işe giriş tarihli bildirgenin davalı işyerinden verildiği, davacının 1988 yılında aynı işyerinden bildirimlerinin bulunduğu, Kurumca 1981/3-1985/3. dönem bordrolarının verilmediğinin bildirildiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece öncelikle yukarıda açıklanan somutlaştırma yükümlülüğü kapsamında davacının davalı işyerinde hangi tarihten itibaren hangi dönemde çalıştığı, çalışma şekli, ne iş yaptığı, çalışmanın sürekli olup olmadığı, 1985 yılından sonra çalışmaya ara verip vermediği, kimlerle birlikte çalıştığı tam olarak belirlenmeli;

uyuşmazlık konusu dönemde bordro verilmemiş ise de, işe giriş bildirgesinin verildiği tarihin öncesi ve sonrasında davalı işyerinden verilen dönem bordroları getirtilerek davacının birlikte çalıştığı belirlenen kişiler ile resen seçilen bordro tanıklarının bilgi ve görgülerine başvurulmalı, tanıkların hizmet döküm cetvelleri getirtilerek beyanları denetlenmeli, toplanan tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile verilen karar hatalı olup bozmayı gerektirir.

O hâlde, feri müdahil Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.