Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/11998 K.2024/2048

Taraflar arasındaki İlk Derece Mahkemesinde görülen, Kurum işleminin iptali istemli davadan dolayı verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Antalya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Antalya Grup Başkanlığınca davacıya ait işyerinde yapılan 21-22-23-24.6.2011 tarihli teftişler ile 13,18.10.2011 ve 12.12.2011 tarihli teftişler sonucunda 211 sigortalıya fazla mesai ücretlerinin ödenmediği,

386 işçinin ise fazla mesai ücretlerinin eksik ödendiğinin bildirildiği tespit edilerek dava dilekçesine ekli listede belirtilen işçiler yönünden zamlı ücret tahakukları yapılarak ilgili tahakkukların düzenlenerek müdürlüğe tesliminin istendiğini,bu rapor ve kurum işlemine karşı Alanya İş Mahkemesinin 2013/341 Esas sayılı dosyasında dava açıldığını, akabinde 2010/5-6-7-8-9 ve 2011/4-5-6-7-8-9 aylarına ait fazla mesai prim tahakkuklarının yapıldığı,

müvekkilce bu tahakkukların ödendiğini,aynı zamanda da bu prim tahakkuklarına itiraz edildiğini, itirazın Alanya Sosyal Güvenlik Merkezinin 28.02.2014 tarihli kararıyla reddedildiğini, bu nedenle belirtilen dönemlere yönelik yapılan fazla mesai prim ve tahakkkuk ve eklerinin iptali ile müvekkilden tahsil edilen bedelin iadesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı vekili yetki ve görev itirazında bulunmuş, ayrıca bu davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığı, mahkemenin 2013/341 esas sayılı dosyasında da müfettiş raporlarının iptalinin talep edildiğini bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Özetle; davanın reddine dair karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. “...Somut olayda; her ne kadar mahkemece davanın süresi içerisinde açılmadığı belirtilerek sonuca gidilmişse de anılan Yasa maddeleri ve dosya kapsamı dikkate alındığında davacı şirket tarafından davanın süresi içerisinde açıldığı anlaşılmaktadır. Mahkemece yapılacak iş.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından düzenlenen 30.12.2011 tarih ve EHO 112-İK104 numaralı raporda ismi geçen işçilerin fazla mesai ücretleri için dava açıp açmadıklarını tespit etmek, dosyayı alanında uzman ve aralarında otelcilik işinden anlayan işletmecinin de bulunduğu bilirkişi heyetine tevdi ederek,

otelin doluluk oranını, davacı şirketin itirazlarını, işçilerin fazla mesai için dava açıp açmadıklarını da değerlendiren yeni bir rapor almak ve gerek görülür ise söz konusu müfettiş raporunda isimleri bulunan işçileri de dinleyerek varılacak sonuca göre hüküm kurmaktan ibarettir.” gerekçesi ile ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla özetle; yapılan denetim sonucu düzenlenen raporun mevzuata uygun olduğuna ve müfettiş raporunun aksinin ispatlanamadığına kanaat getirilerek davanın reddine, dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili dilekçesinde özetle; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 80, 88 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 5510 sayılı Kanunun 80/1 maddesi uyarınca; "4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır".

Aynı maddenin aynı fıkrasının (d) bendi uyarınca ise

"Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir".

Keza aynı kanunun 88/1 maddesi uyarınca da;

"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma öder.

Hak edilen ancak, ödenmemiş olan ücretler üzerinden hesaplanacak primler hakkında da birinci fıkradaki hüküm uygulanır".

Görüldüğü gibi kurum prim alacağının ödenmesi için ücretin ödenmesi veya en azından hak edilmesi gerekir. Genel denetim sonrası işyerinde salt fazla mesai yapıldığının tespit edilmesi yeterli değildir. Hak etme ve ödeme olgusu içinde hak eden sigortalının da ne kadar ücret alacağı olduğunun tespiti gerekir. Bu ise sigortalının bu tespite dayanarak fazla mesai ücret alacağını talep etmesine bağlıdır.

Eldeki dava dosyası incelendiğinde, Mahkemece bir önceki bozma ilamının gereklerinin yerine getirilmediği ve bozma ilamına uyulmasına karşın gerekli araştırmanın yapılmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre ödeme ve hak etme olgusu açısından öncelikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından düzenlenen raporda ismi geçen işçilerin fazla mesai ücretleri için dava açıp açmadıkları araştırılmalı ve açılan davalar sonucu verilen kararların akibetleri irdelenmelidir.

Bunun yanında müfettiş raporunda isimleri bulunan ve bilhassa müfettiş tarafından ifadelerine başvurulan işçiler tespit edilerek konuyla ilgili beyanları alınmalı, davaya konu olayla ilgili Sulh Ceza Mahkemesince verilen karar göz önünde bulundurulmalı ve tüm bu deliller toplandıktan sonra dosya alanında uzman (otel işletmeciliği vb.) bilirkişi heyetine tevdi edilerek, müfettiş raporundaki tespitler ile davacı şirketin itirazları hakkında somut değerlendirmeler içeren bir bilirkişi raporu alındıktan sonra, varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,