Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/14438 K.2023/752

2-Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili Avukat ... 3-...

DAVA TARİHİ : 07.05.2009

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin eşinin 01.01.2004 tarihinden kazanın meydana geldiği 08.05.2009 tarihine kadar davalı işverene bağlı olarak çalışmakta iken 08.05.2004 tarihinde Irak ülkesinde meydana gelen iş kazasında müvekkilinin desteğinin öldüğünü belirterek, söz konusu kazanın iş kazası olarak tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı SGK vekili duruşmadaki beyanında özetle;" Önceki yazılı ve sözlü beyanlarımızı tekrar ederiz. Taleplerimizin doğrultusunda karar verilmesini talep ederiz." şeklinde beyanda bulunmuştur.

2.Davalı ... vekili duruşmadaki beyanında özetle;" Önceki yazılı ve sözlü beyanlarımızı tekrar ederiz. Müvekkilim davacıların murisinin kaza yaptığı aracı sattığı ... hazırdır beyanının alınmasını ve davanın reddini talep ederiz." şeklinde beyanda bulunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 20.02.2013 tarihli ve 2012/328 Esas, 2013/53 Karar sayılı kararıyla; "Davanın kabulü ile davacıların murisi ... 'in ölümüne sebep olan 08/05/2004 tarihli kazanın iş kazası olduğunun tespitine, " karar verilmiştir.

IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuştur.

2. Dairenin 19.09.2014 tarihli 2014/15817 Esas 2014/18022 Karar sayılı ilamı ile; "Eldeki davada; davacı murisinin; Irak'ta akaryakıt tankerinin patlaması neticesi işkazası sayılması gereken bir olay sonucu vefat ettiği sabitse de; iş kazasının tespiti davası işverenin de hak alanını ilgilendirmekte olup, bu karar ile davalı Kurum, (tespit kararı verildiğinde) iş kazası sonucu vefat eden sigortalının haksahiplerine ölüm geliri bağlayacak, işveren kusurlu ise; o’na rücu edecektir.

Kurumun ileride açacağı rücu davasını bu davada değerlendirme fırsatı vermek için HMK'nın 124 üncü maddesi dikkate alınmak suretiyle işverene husumet yöneltilerek göstereceği bütün deliller toplanmalı, bu kapsamda gerçek işverenin kim olduğu yöntemince irdelenmelidir.

Somut olayda, davalı işveren ...'a husumet yöneltilmiş olup, anılan şahıs, tankeri haricen sattığını belirttiğinden, tankerin zilyedi belirlenmeli, gerekirse haricen satın alan ve sözleşmeyi imzalayan tanıklar dinlenmeli, getirilen akaryatın ne şekilde satıldığı araştırılmalı, işverenlik olgusu yöntemince belirlenip tüm deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir." hususlarına işaret edilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Onama Kararı Sonrası Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile.

"Tüm dosya kapsamının incelenmesinden Mahkememizin 2012/328 Esas 2013/53 Karar sayılı kararı ile iş kazası tespitinin yapıldığı, Yargıtay 10. Hukuk Dairesince ... plakalı tankerin haricen satıldığının belirtildiği, yapılan yargılama sonucunda anılan tankeri satın alan ... hakkında araştırma yapılmış ancak yapılan araştırmada tanker sahibi olup olmadığı, Uluslararası taşımacılık işi yapıp yapmadığı hakkında ...' in bu işleri yaptığına dair somut veri bulunmadığı, aksine davalı ...'ın 23.07.1996 ile 05.04.2007 tarihleri arasında kesintisiz mükellefiyet kaydı olduğu, ...

Emniyet Müdürlüğü ve ...

Vergi Dairesi Başkanlığı kayıtlarında anılan tankerin ... adına kayıtlı olduğu, Mahkememizin 2009/156 esas sayılı aynı davacının, ... 'in hizmet tespitine ilişkin dosyasında dinlenen tanıkların hepsinin ...' in davalı ...'ın şoförü olduğunu beyan ettikleri, davalı ... ile ... arasında 12.09.2003 tarihinde yapıldığı iddia edilen tanker satış sözleşmesinde adı geçen tanıklardan ...'nun duruşmadaki beyanında tanker satış sözleşmesinin tarihini tam olarak hatırlayamadığını, ancak bundan yaklaşık 8-10 yıl önce olduğunu, kendisinin ...'ın dükkanında kiracı olarak 2005 yılında internet cafe işlettiğini beyan ettiği hususları dikkate alındığında,

dahili davalı ...'in anılan tankerin hiçbir zaman zilyedi olmadığı, satış sözleşmesinin tarihi 12.09.2003 olarak belirtilmiş ise de sözleşme tanıklarından ...'nun satış sözleşmesinin, beyanı alındığı tarihten 8-10 yıl kadar önce yapıldığını beyan ettiği, satış sözleşmesi yapıldığı zaman internet cafe işlettiğini, internet cafe işlettiği dönemin 2005 yılı olduğunu beyan ettiği, tanker satış sözleşmesinin dosyaya 12.05.2010 havale tarihi ile girdiği, sözleşme tanığının beyanı ile tanker satış sözleşmesinin dosyaya girdiği tarih dikkate alındığında bu tarihlerin birbiriyle uyumlu olduğu,

zaten tanığın 2005 yılı itibariyle davalı ...'ın kiracısı olması durumu da dikkate alındığında yapılan adi yazılı sözleşmenin üzerindeki tarih ile sözleşme tanığının belirttiği tarihlerin birbirini tutmadığı, bunun yanı sıra dahili davalı ...'in... ile satın aldığını iddia ettiği tankerde şoförlük yapması için bir seferliğine anlaştığını beyan etmesi ancak ...'in anılan tanker ile birden fazla olmak üzere yurt dışına çıkış yaptığı, bu durumun da hayatın olağan akışına uygun olmadığı göz önüne alınarak ... plakalı tankerin zilyedinin davalı ... olduğu" gerekçelerine dayalı olarak,

"...'in ...'a ait tankerde şoförlük yaparken 08.05.2004 tarihinde Irak ülkesinde geçirdiği kazanın iş kazası olarak tespitine, dahili davalı ...'e karşı açılan davanın reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK ve davalı ... vekilleri tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle.

Davacının iş kazası geçirmiş olduğuna dair yasal süre içerisinde müvekkil kuruma herhangi bir bildirimde bulunulmadığı, davacının iş kazası geçirdiğine dair soyut iddialardan başka hükme esas alınabilecek herhangi bir delilin bulunmadığı, iddia edilen kaza ile davacı arasında illiyet bağının ispatının yapılamadığı, 5510 sayılı Kanun ile 506 sayılı Kanun'un 99 maddesine göre 5 yıllık zaman aşımı süresinin dolduğu, Yerel Mahkemece, "7-Davalı SGK ve davalı ... tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerlerinde bırakılmasına," dair karar verildiği, bu durumun usul yasalarına açıkça aykırı olduğu, kusur ve ihmallerinin olmadığı,

müvekkil Kurumun yargılama giderlerinden sorumlu tutulmaması gerektiği, belirtilerek kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının murisi ile müvekkilinin hiçbir ilgi ve alakalarının bulunmadığı, her ne kadar araç müvekkil adına kayıtlı dahi olsa da, 12.09.2003 tarihinde bu aracı satıp devrettiği, ancak trafik kaydındaki tedbir şerhi nedeniyle devrini yapamadığını, dolayısıyla ölen şahsın müvekkil yanında çalışmadığını, dahili davalı ...'in beyanlarından da anlaşılacağı üzere, müvekkil yanında çalışmadığını, aracın sözünü ettikleri tarihte satış sözleşmesi ile ...'e satıldığını, asıl sorumlu ve ve şayet varsa çalıştıran konumunda olanın dahili davalı ... olduğunu, Mahkemece bozma ilamındaki eksiklikler dikkate alınmadan, eksik araştırma ve inceleme sonucu karar verildiği belirtilerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2.Davanın yasal dayanaklarından biri 506 sayılı Kanunun 11/A maddesidir.Anılan maddeye göre eldeki davayla ilgili olarak iş kazası; a-)Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, b-)İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla, Hemen veya sonradan sigortalıyı bedence veya ruhça arızaya uğratan olaydır. Olayın, işkazası olarak kabul edilebilmesi için; A-)Olaya, maruz kalan kişinin 506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi anlamında sigortalı olması, B-)Olayın, 506 sayılı Kanun'un 11/A maddesinde sayılı ve sınırlı olarak belirtilen hal ve durumlardan birinde meydana gelmesi koşuldur. Başka bir anlatımla, Olayın, iş kazası sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

506 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde “sigortalıları çalıştıran gerçek ve tüzel kişiler” işveren olarak tanımlanmıştır. ”Çalıştıran” olgusu, tespiti istenen sürelere ilişkin hizmet akdinin tarafı konumunda olan ve hizmet akdini düzenleyen “işvereni” ifade etmektedir.

3. Değerlendirme

Eldeki davada, Mahkemece "...' in ...'a ait tankerde şoförlük yaparken 08.05.2004 tarihinde Irak ülkesinde geçirdiği kazanın iş kazası olarak tespitine, dahili davalı ...'e karşı açılan davanın reddine" karar verilmişse de, gerçek işverenin kim olduğu konusunda Mahkemece yapılan araştırma hüküm kurmaya elverişli değildir.

Bir önceki bozma ilamında da belirtildiği üzere "...Somut olayda, davalı işveren ...'a husumet yöneltilmiş olup, anılan şahıs, tankeri haricen sattığını belirttiğinden, tankerin zilyedi belirlenmeli, gerekirse haricen satın alan ve sözleşmeyi imzalayan tanıklar dinlenmeli, getirilen akaryatın ne şekilde satıldığı araştırılmalı, işverenlik olgusu yöntemince belirlenip tüm deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir." hususlarına işaret edilmiş olmakla, bozma gerekleri dikkate alınmak kaydıyla, davalı ...'a ait ... plakalı akaryakıt tankerinin,

dahili davalı ... 'e yönelik satışına ilişkin,12.09.2003 tarihli harici satış sözleşmesinde şahit olarak ismi geçen ...'un da beyanı alınmalı, yine 12.09.2003 tarihli dahili davalı ... her ne kadar Mahkemede verdiği ifadesinde, aracı fiili olarak ...'dan satın aldığını, aracını Irak'a götürmesi için bir seferliğine ... ile anlaştığını beyan etmesine rağmen, kazalı ...'in 22.03.2004, 03.04.2004, 04.05.2004 tarihlerinde ... plakalı tanker aracıyla Türkiye'den Irak'a çıkış yaptığının anlaşılması karşısında, ... 'in kimden talimat aldığı,

ücretini kimden aldığı hususları açıklığa kavuşturulmalı, yine ...'in ifadesinde, satın aldığı tanker ile Irak'a yakıt taşımak için ... şirketi veya soy ismi ... olan kişilere ait şirketle anlaşma yaptığı, anılan şirketin de ...'ın ya kardeşinin ya da amca çocuklarına ait olduğunu beyan ettiği, bir başka ifadesinde ise aracı satın aldığı tarihten sonra aracın Irak ülkesine gidiş dönüş kayıtlarında ismi geçen ...,... ve ... isimli kişilerle aracın şoförlüğünü yapmaları hususunda anlaşma yapmadığını beyan etmesi karşısında, davalı ... ile dahili davalı ... ... arasında ortaklık, işveren vekilliği gibi bir ilişki olup olmadığı,

kayıtlarda şoför olarak adı geçen kişilerin davalı ... nezdinde mi yoksa dahili davalı ... ... nezdinde mi çalıştığı belirlenmeli, bu mimvalde aracın haricen satıldığı tarihten sonra yurt dışı giriş çıkış kayıtlarında ismi geçen kişiler dinlenmeli, konuya ilişkin derdest olduğu anlaşılan hizmet tespiti dosya içeriği de gözetilerek varılacak sonuç uyarınca karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının usulden BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

26.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...