Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/3589 K.2024/2458

Taraflar arasındaki ölüm aylığı bağlanması davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulüne İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının eşi ... üzerinden dul ölüm aylığı almakta olduğunu, ölü babası ...'dan dolayı yetim aylığı bağlanması için 07.01.2021 tarihinde tahsis talebinin Kurum'a 12.01.2021 tarihinde intikal etmiş olmasına rağmen taleplerine bu güne kadar olumlu olumsuz cevap verilmediğini, Kurumun red işleminin Anayasa ve Kanunlara aykırı bulunduğunu ileri sürerek kurum işleminin iptali ile eşi üzerinden dul maaşı olmakta olan davacıya ... babasından dolayı da yetim maaşına bağlanmasına yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıya 0....132 Bağ-Kur numaralı eşi ...'ın vefatından dolayı 01.06.2011 itibariyle dul maaşı bağlandığını ve dul maaşı almakta olduğunu, bu nedenle davacının 12.01.2021 tarihli babasında dolayı ölüm aylığı talebinin 5510 sayılı Kanun'un 54 üncü maddesi ve SSİY nin hem eşinden hem de anne babasından dolayı ölüm aylığı kazananlara tercihlerine göre eşinden ya da anne babasından aylık bağlanır, hükmü gereği davacının talebinin yerinde bulunmadığını ileri sürerek haksız ve hukuka aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin babasının ölümü sonrası kuruma başvuruda bulunduklarını ancak kurumun olumlu ya da olumsuz bir cevap vermediğini, davacının hak sahipliğinin babasının sigorta başlangıç tarihi olması gerekirken bilirkişi raporunda babasının ölüm tarihi olarak değerlendirilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu, rapora itirazlarının değerlendirilmediğini, bu nedenlerle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın talepleri gibi kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dava, davacıya 2005 yılında ölen babası dolayısıyla ölüm aylığı (yetim aylığı) bağlanması isteğinden ibarettir.

İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, karar davacı vekilince istinaf edilmiştir.

Davacı 2002 yılında ölen eşi dolayısıyla da aylık alıyor olması sebebi ile mezkur karar verilmiştir.

Davacının eşi 1479, babası 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalıdır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin benzer bir davada 29.09.2021 gün ve 2020/11438 Esas, 2021/11210 sayılı kararında bu tür davalarda uyuşmazlığın yürürlükte bulunduğu mevzuat hükümlerine göre çözülmesi gerektiğine işaretle 2926 sayılı Kanun kapsamındaki taleplerin 02.08.2003 tarihinden sonra mülga 1479 sayılı Kanun'un 45 ve 46 ncı maddelerine göre yapılması gerektiğine içtihat edilmiştir.

Öte yandan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.06.2020 gün ve 2019/10-125 Esas, 2020/410 Karar sayılı kararında "...Kurum farklı sigortalılık kanunlarına göre bağlanan aylıklar söz konusu olduğunda 1479 sayılı Kanun'un 46/2 nci maddesini hiçbir zaman uygulamamıştır. Zira anılan maddede aynı kanun kapsamında hem ana veya baba ile kocadan hak edilen aylıklardan fazla olanın bağlanacağı ifade edilmektedir." şeklinde içtihatta bulunmuştur.

Anılan yasal düzenlemeler ve bu yasal düzenlemeleri temel alan Yargıtay kararları ve Kurum uygulamaları gözetildiğinde davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken reddi doğru olmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince ortadan kaldırılarak davanın kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. " gerekçesiyle " 1- Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,

2- Davanın kabulü ile

- Kurum işleminin iptali ile davacıya 07.03.2021 tarihinden itibaren babası.... (TC:.....)'dan dolayı ölüm aylığı bağlanması gerektiğinin tespitine " karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili özetle; Kurum işleminin yerinde olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacıya çift ölüm aylığı bağlanıp bağlanamayacağına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2926 sayılı Kanun'un 27 ve 28 nci maddeleri, 1479 sayılı Kanun'un 45 ve 46 ncı maddeleri

3. Değerlendirme

1. Davanın yasal dayanaklarından olan 2926 sayılı Kanun'un “Eş ve çocuklara, ana ve babaya tahsis yapılması” başlığını taşıyan 27 nci maddesinin 2 nci fıkrasının (c) bendinde, sigortalının yaşları ne olursa olsun evli olmayan kız çocuklarına, geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak koşulu ile ölüm aylığı bağlanacağı belirtilmiş, daha sonra 04.10.2000 günü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 619 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bentteki “geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak” koşulu, “bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmama,

bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almama” olarak değiştirilip 2926 sayılı Kanun'un “Ölüm sigortasından bağlanan aylığın kesilmesi” başlıklı 28 inci maddesinin 2 nci fıkrasına, “Ancak evliliğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan kız çocuklarına bu aylıklardan fazla olanı ödenir.” cümlesi eklenmiş, ancak, söz konusu KHK, Anayasa Mahkemesi’nin 08.08.2001 tarihinde yürürlüğe giren 26.10.2000 gün 61/34 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

2. Sonrasında 2926 sayılı Kanun'un 27 ve 28 inci maddeleri, 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesiyle yürürlükten kaldırılmış, 4956 sayılı Kanunun aynı gün yürürlüğe giren 54 üncü maddesiyle 2926 sayılı Kanun'a Ek 3 üncü madde eklenmiş, söz konusu Ek maddede, 1479 sayılı Kanun'un 45 ve 46 ncı maddelerinin 2926 sayılı Kanun hükümleri kapsamındaki sigortalılar hakkında da uygulanacağı belirtilmiş olup anılan maddelerin irdelenmesi gerekmektedir.

3. 1479 sayılı Kanun'un 45 inci maddesinin 2 inci fıkrasının (c) bendinde, sigortalının, geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak koşulu ile yaşları ne olursa olsun evlenmemiş kız çocuklarına aylık bağlanacağı belirtilmiş, daha sonra 04.10.2000 günü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 619 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bentteki “geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak” koşulu, “bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmama, bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almama” olarak değiştirilip 1479 sayılı Kanun'un 46 ncı maddesinin 2 nci fıkrasına,

“Ancak evliliğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan kız çocuklarına bu aylıklardan fazla olanı ödenir.” cümlesi eklenmiş, ancak, söz konusu KHK, Anayasa Mahkemesi’nin 08.08.2001 tarihinde yürürlüğe giren 26.10.2000 gün 61/34 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

4.İptale konu düzenleme daha sonra bu kez kanun koyucu tarafından 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren ve anılan (c) bendini değiştiren 4956 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesiyle benimsenerek, sigortalının evli olmayan/boşanan/dul kalan kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için “geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak” şartı, “bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmama, bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almama” olarak değiştirilmiş, aynı zamanda 46 ncı maddenin 2 nci fıkrasına da “Ancak evliliğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan kız çocuklarına bu aylıklardan fazla olanı ödenir.” cümlesi yeniden eklenmiştir.

5. Diğer taraftan 5510 sayılı Kanun'un 01.10.2008 günü yürürlüğe giren ve “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlığını taşıyan 34 üncü maddesinde, sigortalının evli olmayan, boşanan, dul kalan kızlarına ölüm aylığı bağlanabilmesi, bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olma koşullarına bağlanmış, “Aylık ve gelirlerin birleşmesi” başlıklı 54 üncü maddede ise bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumunda, hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm aylığına hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak aylığının bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.

6.Ayrıca Kanun'un 3 üncü maddesinde, bu Kanunun uygulanmasında hak sahibinin; sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babasını ifade ettiği belirtilmiş, “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlığını taşıyan Geçici 1/2 nci maddesinde, 506 sayılı, 1479 sayılı, 2925 sayılı, bu Kanun'la mülga 2926 sayılı Kanunlara göre bağlanan veya hak kazan(ıl)an;

aylık, gelir ve diğer ödenekler ile 5454 sayılı Kanun'un 1 inci maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edileceği, bu gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili Kanun hükümlerinin uygulanacağı bildirilmiştir.

7.Yaşamını yitiren sigortalının eş, çocuk, anne, babasına ölüm sigortasından aylık tahsisi yapılabilmesi için öncelikle hak sahipliği sıfatının kazanılması gerekmekte, bunun için hak sahiplerine ilişkin aylık bağlama koşullarının sağlanıp sağlanmadığına bakılmakta, başka anlatımla bu koşulları tümüyle yerine getiren kişi hak sahipliği sıfatını kazanmakta, anılan sıfata sahip kişilere, sigortalıya ait tahsis şartları da gerçekleşmişse aylık bağlanabilmektedir.

Şu durumda yukarıda sıralanan maddeler ve sosyal güvenlik hukuku ilkeleri dikkate alındığında yasal mevzuat ve aylık bağlama koşulları kendi içerisinde ayrıştırılmalı, sigortalıya ait şartlar sigortalının ölüm günü itibarıyla yürürlükte olan yasal mevzuat kapsamında değerlendirilmeli, hak sahiplerine ilişkin koşullar ise hak sahipliği sıfatının kazanıldığı tarihte yürürlükte olan yasal düzenlemeler çerçevesinde irdelemeye tabi tutulmalıdır.

8. Anılan açıklama ve yasal düzenlemeler ışığında, 1479 sayılı Kanun kapsamında aylık alırken 07.07.2002 tarihinde vefat eden eşi üzerinden 01.06.2011 tarihinde ölüm aylığı bağlanan davacıya, 2926 sayılı Kanun kapsamında aylık alırken 27.07.2005 tarihinde vefat eden babası üzerinden aylık bağlanması istemli işbu davada, evliliğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan kız çocuklarına bu aylıklardan fazla olanının ödeneceğine ilişkin hüküm karşısında, eşi üzerinden tahsis edilen ölüm aylığı daha fazla olan davacıya ayrıca babası üzerinden de aylık bağlanamayacağı belirgindir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,