Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/9766 K.2022/13179

Bölge Adliye Mahkemesi : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesince verilen kararın, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili, 15.05.1996 tarihinde Lice Belediyesinde çalışmaya başladığını, 19.07.1999 tarihinde Kurum tarafından açığa alındığını, Diyarbakır İdare Mahkemesinin 23.02.2001 tarih, 2000/74 E.ve 2001/115 K. sayılı ilamı ile işe iade edildiğini, Lice ... tarafından açığa alındığı 22 ay süresince hak edişlerinin ve ... primlerinin yatırılmasına rağmen ...'nın sadece 4 aylık hizmet süresini kabul ettiğini, 18 aylık hizmet süresini primlerin yatmış olmasına rağmen kabul edilmediğini belirterek 18 aylık hizmet süresinin tespitini talep etmiş; davacı 28/11/2019 tarihli celsede talebini açıklığa kavuşturmuş 18 aylık hizmetinin tespitini istediğini 2001 yılı 4 Mayıs tarihi dahil olmak üzere sigortalılığına karar verilmesini talep ettiğini beyan etmiştir.

II-CEVAP

Feri müdahil ... vekili cevap dilekçesinde, dava açılmadan önce ...'ya müracaatın zorunlu olduğunu, Lice Belediyesine ait işyeri dosyası incelendiğinde davacı ile ilgili herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ..., davaya cevap vermemiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

"Davanın kabulü ile 219 197 447 48 TC Kimlik numaralı davacı ...'ın

27.07.1999-01.06.2001 arasında 103300.021 sicil numaralı dosyada işlem gören davalı ... Başkanlığına ait işyerinden kuruma bildirilen,

1999/02 dönemde 169.403.923,08 prime esas kazançla 35 gün,

1999/03 dönemde 580.128.000,00 prime esas kazançla 120 gün,

2000/01 dönemde 2.793.300.000,00 prime esas kazançla 120 gün,

2000/02 dönemde 696.172.000,00 prime esas kazançla 120 gün,

2000/03 dönemde 696.172.000,00 prime esas kazançla 120 gün,

2001/01 dönemde 856.640.000,00 prime esas kazançla 120 gün olmak üzere toplam 635 günlük hizmetinin feri müdahil ... tarafından işleme alınmasının tespitine,

01.05.2001-31.05.2001 arasında 103300.021 sicil numaralı dosyada işlem gören davalı ... Başkanlığına ait işyerinden kuruma bildirilmeyen,

2001/02 dönemde 254.277.000,00 prime esas kazançla 30 günlük hizmetinin feri müdahil ...'ya bildirilmediğinin tespitine," karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

"1-Feri müdahil Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HK 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine" karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi gerektiğini beyanla, davaya konu kararın bozulmasını talep etmiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

1) Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, eldeki dava, hizmet tespiti istemine ilişkin olup talep edilen sigortalı hizmetler fiili çalışmanın karşılığıdır.

Davacının, davalı ...'ye 26.01.1999 tarihinde atandığı, 01.02.1999 tarihinde işe başladığı ancak Lice ...'nin 19.07.1999 tarihli yazısıyla atama onayının iptali üzerine, davacı tarafından işten çıkartılmasına ilişkin idari işlemin iptali istemiyle idari dava açıldığı; eldeki davada yapılan yargılamanın 10.12.2020 tarihli celsesinde Mahkemece, davacının 19.07.1999-20.06.2001 tarihleri arasında fiilen çalıştırılmadığı; idare mahkemesi kararı uyarınca da davalı ... ... tarafından bu dönem için ... primlerinin kesilerek ...'ya ödendiği hususunun dosyadaki belgelerden anlaşıldığı tespitinin yapıldığı,

aynı celsede davacının İdare Mahkemesi kararı üzerine Lice ...'nin, çalıştırılmadıkları süre için maaşları ödediğini, ayrıca çalıştırılmadıkları süreye ilişkin primleri de yatırdığını beyan ettiği, Mahkemece, idari dava dosyası neticesinde davacı ile birlikte üç kişinin daha 20.06.2001 tarihinde işe başlatılması nedeniyle davanın kabulüne karar verildiği, ancak dosyada bulunan idari dava dosyasına ilişkin kararın davacı ile birlikte işe başlatılan diğer sigortalılardan Fikri Özyıldız'a ait olduğu, davacıya ilişkin kararın dosyada yer almamakla birlikte ona ait idari dava dosyası bulunduğu,

Mahkemece davacının uyuşmazlık konusu dönemde fiilen çalışıp çalışmadığı hususu araştırılmadan söz konusu dosya esas alınarak davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmakla; öncelikle davacıya ait İdare Mahkemesi kararının celbi sağlanmalı, davaya konu dönemde davacının, fiilen işverene bağlı olarak çalışıp çalışmadığı araştırılmak suretiyle fiili çalışma tereddütsüz şekilde ortaya konularak sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, fer'i müdahil Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.