Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/10938 K.2023/11897

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekilli tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı şirket vekili, ... ... Taşımacılığı Sistemi Tic.

A.Ş.'nin 14.11.2006 yılında kurulduğunu, kuruluşundan itibaren Çiğli Sosyal Güvenlik Merkezine sistem üzerinden 2 mahiyet koduyla kaydedildiğini, şirketin 01.09.2016 tarihinde ....DY 760/09-16 sayılı yazısıyla 23.08.2016 tarihinde SGK bildirgesini yüklemek isterken kurumun sicil numarasının 1-3317-0101-1372041035526-17/100 olarak değiştirildiğinin fark edildiğini, davalı Kuruma itiraz edildiğini, davalı Kurum tarafından 23.09.2016 tarihinde verilen cevapta işyeri şahsi dosyasının incelenmesi soncu şirketin sermaye yapısı ve işin mahiyet kodunun "1" olarak değiştirildiğinin bildirildiği,

09.09.2016 tarihinde tebliğ edilen 01.09.2016 tarihli 39832432-1372041.035 sicil sayılı şirketin 5355 sayılı Kanun'un 30 uncu maddesi kapsamında bulunduğunu, Sosyal Sigortalar İşlemleri Yönetmeliğinin 28 inci maddesi a bendi uyarınca 2 olan Kurum sicil numarasının 1 olarak değiştirilip aylık prim ve hizmet belgelerinin buna göre düzenlenerek gönderilmesini, işyeri şahsi dosyasının incelenmesi sonucu şirketin sermaye yapısı ve işin mahiyet kodunun "1" olarak değiştirilmesinin Kanun'a aykırı olduğunu, kurum işleminin iptalini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, Kurumun 1372041.35 sicil sayılı dosyasında işlem gören davacı şirketin 06.01.2010 tarihinde kanun kapsamına alındığını, halen faal olduğunu, bazı özel nitelikteki işyeri işverenleri ayın 15'i ile müteakip ayın 14'ü arasında bazı resmi nitelikteki işyeri işverenleri ise ayın 1'i ile 30'u arasında ücret alan sigortalılar çalıştırdığından bu nitelikteki işyeri işverenlerince ayın 1'i ile 30'u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın 23 ünde saat 23:59'a kadar e-sigorta kanalıyla Kuruma göndermek zorunda olduklarını,

davacının bu kapsamda çalıştırmış olduğu sigortalılar için aylık prim hizmet belgesinin verilmesinde herhangi bir engel durumun olmadığı ve bildirimlerin bu şekilde yapıldığının tespit edildiği, davacı işyerinin 5335 sayılı Kanun'un 30 uncu maddesi gereğince bu Kanun'un madde kapsamında olmasına rağmen 2010/01 itibariyle Sosyal Güvenlik Destek Primi bildirgesi verdiğini,

işyeri dosyasında yapılan tüm 02 belge türünde olan bildirimlerin iptali aynı kişiler için 01 belge türünde ek aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenerek tebliğ tarihinden itibaren en geç bir ay içinde Kurumumuza gönderilmesi gönderilmediği taktirde resen düzenleneceği müvekkil Kurumca 01.09.2016 tarihinde davacı şirkete bildirildiğini, Kurumca yapılan işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, re'sen araştırılacak nedenlerle davanın reddine, yargılama gider ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacı ... Taşımacılığı Sistemi Tic. A.Ş.'nin; 2.4910.1372041.35 sicil nolu işyeri ile ilgili olarak davalı Kurumca 01.9.2016 tarihli, 39832432-1372041.035-vr;11783186 sayılı karar ile verilmiş olan mahiyet kodunun değişimine dair kararının ve işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, resmi kurum kayıtlarına dayanmayan, eksik inceleme ve araştırma neticesinde verilmiş kararın, usul ve kanuna aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamından, TCDD Genel Müdürlüğü, ... Büyükşehir Belediyesi, ... Ulaşım Hiz. Mak. San. A.Ş. ... Metro-... Metro İşletmeciliği Taş. İnş. San. Tic. A.Ş., ... Deniz İşl. Nak. ve Tur. Tic.

A.Ş.'nin hissedarı olduğu davacı şirketin Kamu idaresi işyerleri kapsamında olduğu, dolayısıyla mahiyet kodunun özel tüzel kişilik olarak değiştirilemeyeceği dikkate alındığında, İlk Derece mahkemesinin kararının isabetsiz olduğu, ancak bu hatanın giderilmesinin yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediği dikkate alınarak.

HMK.'nın 353/1-b.2 maddesi uyarınca belirlenen aykırılık düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi gerektiği belirtilerek, davalı Kurum vekilinin istinaf talebinin kabulüne, ... 1. İş Mahkemesinin, 14.01.2021 tarihli, 2017/488 E, 2021/10 K. sayılı kararının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi uyarınca kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, şirketin özel hukuk tüzel kişisi olduğunu, Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, mahiyet kodunun değişimine ilişkin Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddeleridir.

3. Değerlendirme

İnceleme konusu davada; davalı Kurumun 01.09.2016 tarihli, 11783186 sayılı yazıyla şirketin 5335 sayılı kanunun 30 uncu maddesi kapsamında bulunduğu, Sosyal Sigortalar İşlemleri Yönetmeliğinin 28 inci maddesi a bendi uyarınca 2 olan kurum sicil numarasının 1 olarak değiştirildiği, 2010/1 itibariyle sosyal güvenlik destek primi bildirgesi verildiği tespit edildiğinden iş yeri dosyasından bildirilen tüm 02 belge türünde olan bildirimlerin iptali ile aynı kişiler için 01 belge türünde ek aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenerek verilmesi gerektiğinin bildirildiği, davacı şirket tarafından mahiyet kodunun değiştirilmesi işleminin yerinde olmadığı belirtilerek Kurumun 01.09.2016 tarihli, 11783186 sayılı işleminin iptalinin talep edildiği anlaşılmaktadır.

İlk Derece Mahkemesince Türk Ticaret Kanunu'na tabi olan ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.nin 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin 21 inci bendinde belirtilen kamu idareleri tanımına girmediği, davacı şirkete ait 2.4910.1372041.35 sicil no.lu işyeri ile ilgili olarak davalı Kurumca verilmiş olan mahiyet kodunun değişimine dair kararının ve işleminin iptalinin gerektiği kanaatiyle davacı ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.nin.

2.4910.1372041.35 sicil no.lu işyeri ile ilgili olarak davalı Kurumca 01.09.2016 tarihli, 39832432-1372041.035-vr11783186 sayılı karar ile verilmiş olan mahiyet kodunun değişimine dair kararının ve işleminin iptaline karar verilmiş, davalı Kurumun kararı istinaf etmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince. TCDD Genel Müdürlüğü, ... Büyükşehir Belediyesi, ... Ulaşım Hiz. Mak. San. A.Ş. ... Metro-... Metro İşletmeciliği Taş. İnş. San. Tic. A.Ş., ... Deniz İşl. Nak. ve Tur. Tic.

A.Ş.'nin hissedarı olduğu davacı şirketin Kamu idaresi işyerleri kapsamında olduğu, dolayısıyla mahiyet kodunun özel tüzel kişilik olarak değiştirilemeyeceği belirtilerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Davacı şirket tarafından ...

9. İş Mahkemesinin 2017/234 sayılı Esasında açılan davada ise davacı şirket 01.09.2016 tarihinde ....DY 760/09-16 sayılı yazısıyla kuruma başvurarak, 23.08.2016 tarihinde şirketin e-bildirgesini yüklemek isterken Kurumun sicil numarasının 1-3317-0101-1372041035526-17/100 olarak değiştirildiğinin fark edilmesi nedeniyle şirketin statüsünün özelden kamuya çevrilme nedenlerinin bildirilmesini talep etmiş, davalı Kurum 09.09.2016 tarihli,12109433 sayılı yazısı ile şirketin sermaye yapısı ve iş yerinde yapılan işin niteliğinin kamu sektörüne ait devamlı iş yeri niteliğinde olduğunun anlaşıldığı,

sehven 2 olarak verilen mahiyet kodunun 1 olarak değiştirildiği yönünde şirkete bilgi vermiş ve davacı şirket tarafından Kurumun 09.09.2016 tarihli, 12109433 sayılı işleminin iptali talebiyle dava açılmıştır. Yargılama sonucunda Mahkemece. 5018 sayılı Kanuna ekli I, II, III, IV numaralı cetvellerde yer alan kuruluşlar arasında TCDD Genel Müdürlüğü, ... Büyükşehir Belediyesi, ... Ulaşım Hiz. Mak. San. A.Ş. ... Metro-... Metro İşletmeciliği Taş.İnş.San.Tic.A.Ş., ... Deniz İşl.

Nak. ve Tur. Tic. A.Ş. tarafından Türk Ticaret Kanun'u hükümlerine göre kurulmuş ve işbu hükümlere göre işleyen özel hukuk tüzel kişisi olan ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.'nin yer almadığı, Türk Ticaret Kanunu'na tabi olan ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.nin 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin 21 inci bendinde yer alan kamu idareleri tanımına girmediği belirtilerek davacı ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.nin.

2.4910.1372041.35 sicil nolu işyeri ile ilgili olarak davalı Kurumca 9.9.2016 tarihli, 39832432-1372041.035-vr12109433 sayılı karar ile verilmiş olan mahiyet kodunun değişimine dair kararının ve işleminin iptaline karar verilmiştir. Anılan kararın davalı Kurum tarafından istinaf edilmesi üzerine. Bölge Adliye Mahkemesince, 5018 sayılı Kanuna ekli I, II, III, IV numaralı cetvellerde yer alan kuruluşlar arasında özel hukuk tüzel kişisi olan ... Taşımacılığı Sistemi Tic.

A.Ş. yer almadığı, Türk Ticaret Kanunu'na tabi olan ... Taşımacılığı Sistemi Tic.A.Ş.'nin 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin 21 inci bendinde belirtilen kamu idareleri tanımına girmediği, bu durumda davacı şirkete ait 2.4910.1372041.35 sicil no.lu işyeri ile ilgili olarak davalı Kurumca verilmiş olan mahiyet kodunun değişimine dair kararının ve işleminin iptalinin gerektiği belirtilerek, davalı Kurumun istinaf talebi esasdan reddedilmiştir.

Söz konusu karar davalı Kurumun temyizi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 07.10.2019 tarihli, 2018/6499 Esas, 2019/5863 Karar sayılı kararıyla onanmış ve kesinleşmiştir.

6100 sayılı HMK’nın 303/1 inci maddesi “Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir.” düzenlemesini içermektedir.

Kesin hükmün ilk koşulu, her iki davanın taraflarının aynı kişiler olması; ikinci koşulu, müddeabihin aynılığı; üçüncü koşulu ise, dava sebebinin aynı olmasıdır.

Kesin hükmün ikinci koşulu olan müddeabih, dava konusu yapılmış olan hak, yani dava ile elde edilmek istenilen sonuçtur. Önceki dava ile yeni davanın müddeabihlerinin (konularının) aynı olup olmadığını anlamak için hakimin, eski davada verilen kararın hüküm fıkrası ile yeni davada ileri sürülen talep sonucunu karşılaştırması gerekir. Eski ve yeni davanın konusu olan maddi şeyler fiziki bakımdan aynı olsa bile, bu şeyler üzerinde talep olunan haklar değişikse, müddeabihler aynı değil demektir.

Kesin hükmün üçüncü koşulu ise dava sebebinin aynı olmasıdır. Dava sebebi, hukuki sebep olmayıp, davacının davasını dayandırdığı vakıalardır. Öyle ise her iki davanın da dayandığı maddi vakıalar (olaylar) aynı ise diğer iki koşulun da bulunması halinde kesin hükmün bulunduğundan söz edilebilir.

Kesin hüküm ancak konusunu teşkil eden iddia hakkında geçerli olabilir; bu nitelikteki bir hüküm nedeniyle yeniden söz konusu edilemeyecek olan, hüküm fıkrasında karara bağlanan husustur. Zira hüküm olmayan yerde kesinlik de olamaz. Bu nedenle olumlu veya olumsuz olarak karara bağlanmamış olan bir iddia her zaman yeni bir davaya konu yapılabilir.

... 9. İş Mahkemesinin 2017/234 Esas, 2017/369 Karar sayılı, 16.10.2017 tarihli kararı ile davacı şirketin özel hukuk tüzel kişisi olduğu, 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin 21 inci bendinde belirtilen kamu idareleri tanımına girmediği belirtilerek davacı şirkete ait 2 4910.1372041.35 sicil nolu iş yeri ile ilgili (2) olarak verilen mahiyet kodunun (1) olarak değiştirilmesine ilişkin Kurum işleminin iptaline karar verilmiş ve anılan karar kesinleşmiş olduğu halde; aynı taleple açılan iş bu incelemeye konu davada ise Mahkemece, davacı şirketin kamu tüzel kişisi olduğu, dolayısıyla mahiyet kodunun değiştirilmesi işleminin yerinde olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkemece, tarafların, dava sebeplerinin aynı olduğu ve ilk kararda verilen hüküm ile incelenmekte olan davadaki talebin aynı olduğu gözetilerek ...nın 303 üncü madde kapsamında kesin hüküm olduğunun değerlendirilmesi ve kesin hüküm nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile red kararı verilmesi yerinde değildir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,