Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12076 K.2023/13037

Taraflar arasında görülen 2925 sayılı Kanuna tabi sigortalılığını iptal eden Kurum işleminin iptali ile sigortalılık süresinin geçerli olduğunun tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.01.1995 tarihinden itibaren 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olduğunu ve tahakkuk eden tüm primleri muntazam ödediğini, Kurumca bu sigortalılığın tarım işlerinde çalışmadığı gerekçesiyle başlangıç tarihi itibarıyla iptal edildiğini, davacının primleri muntazam ödediği gibi 506 sayılı Kanun veya aynı Kanun'un geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklara tabi çalışması olmadığını, Kurum işleminin yasa ve yerleşik Yargıtay kararlarına aykırı olduğunu ileri sürerek,

davacının 2925 sayılı Kanun'a tabi olarak 01.01.1995 – 01.09.2012 tarihleri arasında geçen sigortalılık süresinin iptaline dair Kurum işleminin iptaliyle primleri muntazaman ödenmiş olan sigortalılık süresinin geçerli olduğuna ve iptal edildiği tarihten itibaren de sigortalı sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı SGK vekili, Kurum işlemlerinin yerinde ve yasal mevzuata uygun olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.MAHKEME KARARI

Mahkemenin 27.04.2016 tarihli ve 2015/238-2016/156 E.K. sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 19.02.2018 tarih ve 2016/12625 - 2018/1367 E.K. sayılı ilamı ile "..dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının 19.12.1994 tarihli talebi üzerine 01.01.1995 tarihinden itibaren 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olarak tescil edildiği, prim ödemelerine göre 01.01.1995-01.01.2001.

01.07.2001-01.01.2004 ve 01.05.2006-30.08.2012 tarihleri arasında 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olduğu, 13.09.2012 tarihli denetmen raporuna istinaden davacının sigortalılığının başlangıç tarihi itibariyle iptaline karar verildiği, denetmen raporunun, ...

Köyü muhtarı ...’ın 07.08.2012 tarihinde davacının tarım işlerinde ücret karşılığı başkasının yanında çalışmadığına ilişkin beyanına dayandığı, davacının ikametgah adresinin 20.02.2007 tarihinden 31.08.2012 tarihine kadar ... ilinde bulunduğu,

31.08.2012 tarihinde ... köyüne taşındığını beyan ettiği, somut olayda, davacının 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olma şartlarını haiz olup olmadığı yeterince araştırılmadan karar verildiği anlaşılmakla, yapılacak işin, davacının davalı Kuruma tescil müracaatında bulunduğu sırada yanında tarım işlerinde çalıştığını beyan ettiği kişiler belirlenerek beyanlarını almak, bu kişilerin köyde tarım arazilerinin olup olmadığını araştırmak, Kurum memurlarına beyanda bulunan köy muhtarı ...’ın ve azaların ifadesine başvurmak, davacının ... köyünde tarım yaptığını beyan etmesi sebebi ile bu köyde ikametgahının bulunup bulunmadığını,

varsa hangi tarihlerde bu ikametgahta kaldığını belirlemek, elektrik, su, telefon aboneliklerini getirtmek, davacının ...'daki adreslerinde araştırma yapmak, hangi tarihlerde ... ilindeki ikametgahında bulunduğunu, sürekli ikamet edip etmediğini araştırmak, davacının yasanın aradığı şekilde süreksiz olarak tarım işlerinde hizmet akdi ile çalışıp çalışmadığını hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibaret" olduğu belirtilerek eksik araştırma ve inceleme ile verilen hüküm bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 17.02.2020 tarih ve 2018/145 - 2020/63 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada, bozma ilamı doğrultusunda davacının davalı Kuruma tescil müracaatında bulunduğu sırada yanında tarım işlerinde çalıştığını beyan ettiği kişilerin belirlenip köyde tarım arazileri olup olmadığının araştırıldığı, muhtar, aza ve tespit edilen tanıkların talimat yoluyla beyanlarının alındığı, davacının köyde ikametgahının olduğu, bir ara eş ve çocukları için ... ilinde olduğu ancak sürekli kalmadığı, bağ - bahçe zamanlarında köyde olduğu,

halen köyde olup, babası ve kayın babasına ait tarım arazilerinde çalıştığı, köyle irtibatının kesilmediğinin tespit edildiği, Enerjisa yazı cevabıyla davacının eşi olan Mehmet Doğruoğlu adına Haşhaşlar Mahallesi No:4 müstakil/Merkez/... adresinde 31.10.2000 tarihinden beri abonelik kaydının olduğu hususları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 2925 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde sigortalılığın sona ereceği hallerin tek tek sayıldığı,

bu hallerin içinde sigortalılık tescilinin sağlandığı bölge dışına taşınarak ikamet adresini değiştirme halinin bulunmadığını, YHGK'nın 2010/10-23 E, 2010/59 K sayılı kararında belirtildiği gibi davacıyı kendi hatalı işlemi nedeniyle yıllarca sigortalı sayan kurumun, davacıya sigortalı olduğu inancını verdikten sonra yaptığı yanlışlığın farkına vararak sigortalılık süresini indirmesi 4721 sayılı TMK 2 nci maddesinde düzenlenen " herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda bulunduğu" ilkesine aykırı olduğu,

somut olayda, davacının 01.01.1995 - 31.08.2012 tarihleri arasında 2925 sayılı Kanun'a göre 17 yıl müddetle davalı Kuruma prim ödemesi, aradan o kadar uzun süre geçtikten sonra mevcut sigortalılığının iptalinin objektif iyi niyet kurallarına aykırı olduğu gerekçeleriyle, davanın kabulü ile davacının 2925 sayılı Kanun'a tabi olarak geçen sigortalılık süresinin iptaline ilişkin Kurum işleminin iptaliyle, davacının primleri ödenmiş, 01.01.1995 - 01.01.2001, 01.07.2001 - 01.01.2004 ve 01.05.2006 - 31.08.2012 tarihleri arasında toplam 2670 gün hizmetine geçerlilik tanınması ve davacının iptal edildiği,

01.09.2012 tarihinden itibaren 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

C. Bozma Kararı

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunması üzerine Dairemizin 22.12.2020 tarih ve 2020/5860 - 2020/7480 E.K. sayılı ilamı ile "...

Somut olayda, davacının 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olma şartlarını haiz olup olmadığı yeterince araştırılmadan karar verildiği anlaşılmakla, yapılacak işin, davacının davalı Kuruma tescil müracaatında bulunduğu sırada yanında tarım işlerinde çalıştığını beyan ettiği ...’nun ve davacıdan sorularak yanında çalıştığı başka kişiler varsa bu kişiler de belirlenerek beyanlarını almak, bu kişilerin köyde tarım arazilerinin olup olmadığını araştırmak,

davacının yasanın aradığı şekilde süreksiz olarak tarım işlerinde hizmet akdi ile çalışıp çalışmadığını hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibaret" olduğu belirtilerek, eksik araştırma ve inceleme ile ve 4721 sayılı TMK’nın 2 nci maddesine işbu davada dayanılamayacağı gözetilmeden usul ve kanuna aykırı verilen hüküm bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 04.05.2023 tarihli ve 2021/42 - 2023/145 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak yapılan yargılama ile bozma ilamı doğrultusunda davacının 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olma şartlarını haiz olup olmadığının araştırıldığı, davacının tarım işlerinde yanında çalıştığını beyan ettiği ...'nun vefat etmiş olması nedeniyle dinlenemediği, davacının yanında çalışmış olduğunu beyan ettiği ...'ın dinlenmesi için yapılan işlemlerin sonuçsuz kaldığı, her ne kadar davalı Kurumca davacının 2925 sayılı Kanun'a göre sigortalılığı iptal edilmiş ise de davacı vekilinin 09.03.2022 tarihli dilekçe ekinde sunduğu ...'na ...

Ziraat odası tarafından düzenlenen 17.04.1997 tarihli ve 13592 belge numaralı çiftçilik belgesinde, çiftçilik derecesinin 3.sınıf olduğunun belirtildiği, her ne kadar ... Tapu Müdürlüğünün 31.03.2022 tarihli yazısı ile yapılan araştırmada ... adına herhangi bir taşınmaz mal kaydına rastlanılmadığı bildirilmiş ise de ...

Tarım ve Orman İl Müdürlüğünün 01.08.2022 tarihli yazısı ekinde gönderilen belgelerde, ...'nun Hayvancılık Bilgi Sisteminde TR74-6863 işletme numarası ile kayıtlı olduğu, 2011 üretim yılı ÇKS başvurusunda silajlık mısır, fiğ ve yonca tarımı yaptığının ve bu ürünler üzerinden toplam net 2.227,00 TL yem bitkileri desteklemesi ve 185,00 TL mazot, gübre ve toprak analizi desteklemesi yapıldığının bildirildiği, ...'nun hayvancılık yaptığının, öte yandan başkalarının arazisinde kiralama yolu ile yem bitkileri ve mısır yetiştirdiğinin anlaşıldığı, bozma sonrası dinlenen Tanık ...'nun beyanı, ...

Tapu Müdürlüğünün 02.11.2022 tarihli yazısı ekinde gönderilen tapu kayıtlarına göre davacının kayınpederi Muharrem Doğruoğlu adına kayıtlı toplam 39.025,91 m2 tarla mevcut olduğu, kamu tanıkları ..., ... ve ... ile diğer tanıklar ... ve Ramazan Türkseven'in beyanları, davacının ... köyü muhtarı tarafından onaylanan 05.04.2006 tarihli tescil belgesinde, ...'a ait işyerinde süreksiz olarak tarım işlerinde hizmet akdi ile çalıştığını beyan ettiği, ...

Tapu Müdürlüğünün 30.03.2022 tarihli yazısı ekinde gönderilen tapu kayıtlarına göre, ... adına kayıtlı toplam 12 dönümüm üzerinde tarlanın bulunduğu hususları, yazı cevapları, araştırmalar ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, davanın kabulü ile davacının 2925 sayılı Kanun'a tabi olarak geçen sigortalılık süresinin iptaline ilişkin Kurum işleminin iptaliyle, davacının primleri ödenmiş, 01.01.1995 - 01.01.2001, 01.07.2001 - 01.01.2004 ve 01.05.2006 - 31.08.2012 tarihleri arasında toplam 2670 gün hizmetine geçerlilik tanınması ve davacının iptal edildiği,

01.09.2012 tarihinden itibaren 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı SGK vekili; Yargıtay ilamında belirtilen hususlardaki eksikler giderilmeden, davacının sigortalı olma şartlarını haiz olup olmadığı yeterince araştırılmadan verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu belirterek, bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 2925 sayılı Kanun'a tabi sigortalılığını iptal eden Kurum işleminin iptali ile 01.01.1995 – 01.09.2012 tarihleri arasındaki sigortalılık süresinin geçerli olduğunun tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.2925 sayılı Kanun'un; amacını belirleyen 1 inci maddesi "Bu kanunun amacı, tarım işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların bu kanunda yazılı şartlarla sosyal güvenliğinin sağlanmasıdır" hükmünü içermektedir. Kanunun kapsamını belirleyen 2 nci maddesinde ise, "...süreksiz olarak tarım işlerinde hizmet akdiyle çalışanlar istekte bulunmaları kaydıyla bu Kanununa göre sigortalı sayılırlar" düzenlemesine yer verilmiştir. Dolayısıyla 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olabilmek için tarım işlerinde süreksiz olarak hizmet akdiyle çalışmak gerekmektedir.

2. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir.

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 tarih ve 13/5 sayılı YİBK)

3. Değerlendirme İnceleme konusu eldeki davada, davacı, Kurumca iptal edilen 01.01.1995 – 01.09.2012 tarihleri arasındaki sigortalılık süresinin geçerli olduğunun tespitini istemiş, mahkemece bozmaya uyularak davanın kabulüne karar verilmiş ise de, bozma gereği tam olarak yerine getirilmediğinden, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Yapılacak iş, davacının yanında çalıştığını beyan ettiği ...'ın adresi tespit edilmeli, davacının çalışmasına yönelik ayrıntılı beyanı alınmalı ve toplanan deliller birlikte değerlendirilip, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,