Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12442 K.2023/13674

Taraflar arasındaki hizmet ve sigorta primine esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalılar vekilleri tarafından temyizi neticesinde kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin en son net 900 TL ücretle 07.01.2004 - 27.07.2010 tarihleri arasında davalı işyerinde kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı işveren vekili, davacının müvekkili yanında 10.05.2013 tarihinde çalışmaya başladığını, 6 gün çalıştıktan sonra 16.05.2013 tarihinde müvekkilinin makam odasına sebep yokken izinsiz girdiğini, sinirli hareketler yaptığını ve çalıştığı 6 günlük ücretini gönderildiğini, davacı iddia ettiği üzere işyerinde geçmiş tarihli bir çalışması mevcut olmadığını, davacı tarafından açılan Bakırköy l0.

İş Mahkemesinin 2013/363 E.sayılı dosyasında davacının tespitini istediği dönemlerde SGK kaydının bulunmadığını, ilk olarak 13.07.2011 tarihinde işe giriş ile işe girdiğini, çeşitli yerlerde çalıştığının görüldüğü, davacının 23.05.2007-23.08.2008 tarihleri arasında askerlik yaptığının anlaşıldığını, davacının bir hizmeti var ise müvekkilinin işyerinde devamlı olarak bir hizmet akdi ile çalışmış olduğunu, tanık beyanları dışında resmi yazılı ve sağlıklı deliller ile ispatlanması gerektiğini, SGK kurumunun resmi kayıtlarının incelenmesini, davacı tanığı ...’ın müvekkili aleyhine dava açtığını, bu nedenle husumet olan tanık olduğunu,

ücret sistemi ve miktarını kabul etmediğini belirterek açılan davanın reddini savunmuştur.

Davalı Kurum vekili, davalı işyerinin 07.01.2004 tarihi itibariyle faal olmadığını, işyerinin 27.02.2004 tarihinde Kanun kapsamına alındığını, halen faal olduğunu, hizmet döküm cetveli incelendiğinde bu tarihler arasında davalı işyerinden verilmiş işe giriş bildirgesi ve prim ödeme gün sayısı bulunmadığını, ilk işe giriş tarihinin 13.07.2011 olduğunu, Kurum kayıtlarının esas olduğunu, Kurumun dava açılmasına sebebiyet verilmediğinden davanın kabulü halinde aleyhe vekalet ücreti verilmemesini belirterek açılan davanın reddi savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 01.12.2015 tarihli ve 2014/101 E., 2015/388 K. sayılı kararı ile "Toplanan delillere, davacı tanıklarının beyanlarına, getirtilen mahkeme dosyalarına, işyeri kayıtlarına, bordrolara, bilirkişi raporuna ve tüm dosya kapsamına göre davacının davalı iş yerinde 07.01.2004 tarihinde çalışmaya başladığını iddia etmekte ise de, davacının askerden önceki çalışmaları yönünden herhangi ispatın bulunmadığı, tanık ...'ın beyanına göre davacının çalışmasının 2008 yılı Ağustos ayında başladığı,

diğer davacı tanığının da davacının askerden sonra çalışmaya başladığını beyan ettiğinden, bordrolu çalışanın ceza davasının yada alacak davasının olmasının beyanlarına itibar edilemeyeceğinin gerektirmediği, davacının çalışması yönünden beyanına itibar edilmesinin gerektiği, davalı tanıklarının halen işyeri çalışanı olması nedeniyle işten çıkarılma korkusu nedeniyle eksik beyanda bulunabilecekleri, davalı tanık beyanlarına itibar edilemeyeceği, olumsuzun ispatı açısından yeterli olmadığı, bu tanıklar hatırlamasa bile diğer bordrolu tanık beyanlarıyla davacının askerden sonraki çalışmalarının ispatlandığı,

dava tarihi itibariyle hak düşürücü süreninde geçmediği, davalı iş yerinin bu tarihler itibariyle 506 sayılı Kanun kapsamında olduğu, ve faaliyetinin devam ettiği bu süreler açısından bilirkişi raporunun 2 nci seçeneğinde belirtilen süre ve ücret ile davacının davalı iş yerinde çalıştığının ispatlandığı, ancak hizmet akdine davalı olarak yapılan bu çalışmalarında SGK'ya bildirilmesi gerektiği ve bildirilmediği, bu süreler açısından davanın kısmen kabulü gerektiği, davacının diğer çalışma süreleri yönünden ve iddia ettiği ücret yönünden ispat bulunmadığından bu taleplerin reddinin gerektiği sonucuna varıldığı" gerekçesiyle;

"1-Davanın kısmen kabulü ile Davacının 24.08.2008- 31.12.2008 tarihleri arasında 127 gün, günlük 21,29 TL ücretle, 01.01.2009- 30.06.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 22,20 TL ücretle, 01.07.2009- 31.12.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 23,10 TL ücretle, 01.01.2010- 30.06.2010 tarihleri arasında 180 gün, günlük 24,30 TL ücretle, 01.07.2010- 27.07.2010 tarihleri arasında 27 gün, günlük 25,35 TL ücretle, 506 sayılı Kanun kapsamında davalı işyerinde hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, Davacının diğer taleplerinin reddine" karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 23.05.2017 gün, 2016/516 E. - 2017/4316 K. sayılı kararında; "Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının ihtilaflı dönemde sigortalı çalışmasının olmadığı, davalı işyerinin 27.02.2014 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun kapsamında olduğu, dönem bordrolarının gönderildiği, davacının askerlik yaptığı sürelerin sorulmadığı, dinlenen davacı ve davalı tanıklarının çelişkili beyanda bulundukları anlaşılmıştır.

Somut olayda, yeteri kadar bordro ve komşu işyeri tanığı dinlenmeden çelişkili ve hüküm kurmaya yeterli ve elverişli olmayan tanık beyanlarına dayanılarak hüküm kurulduğu, böylece çalışma olgusunun yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmediği anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş, davacının askerlik tarihlerini askerlik şubesinden sormak, dinlenen tanıkların hizmet cetvellerini davalı Kurumdan istemek, dinlenmeyen bordro tanıklarını dinlemek, gerek görüldüğü takdirde bordro tanıklarını yüzleştirmek, bordo tanıklarının beyanları ile yetinilmediği takdirde Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre karar vermekten ibarettir." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Toplanılan delillere, getirtilen mahkeme dosyalarına, işyeri kayıtlarına, bordrolara, tanık beyanlarına, askerlik kayıtlarına, Mahkememizin önceki kararına, yukarıda açıklanan bozma ilamına, bilirkişi raporlarına ve tüm dosya kapsamına göre Mahkememizin önceki kararında davacının çalışmasının 24.08.2008-27.07.2010 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilip davacı tarafça bu karar temyiz edilmediğinden bu süreler dışındaki talep edilen çalışıldığı iddia edilen dönem açısından davalılar açısından usulü kazanılmış hak oluştuğu, bu sürelerin dışında tespitin mümkün olmadığı,

davacının askerliğini bu süreler dışında yaptığından askerlik süresininde etkisinin olmadığı, davacının bu sürelerde çalıştığına ilişkin beyanlarının sadece tanıklar ..., ... ve ... tarafından yapıldığı, ancak tanık ...'ın işveren aleyhine Bakırköy 41. Asliye Ceza Mahkemesinde 2014/154 Esas sayılı dosya ile yargılamasının yapılıp ceza aldığı, tarafsız beyanda bulunacağına kanaat edilemediğinden bu tanığın beyanına itibar edilemeyeceği, tanık ...'ın davalı işyerindeki çalışma kaydının ve beyanının incelenmesine göre askerlik dönüşü çalışmasının 24.10.2008 tarihinde başladığı,

beyanında askerlik dönüşü çalışmaya başladığında davacının işyerinde olmadığını, 2 ay sonra tekrar çalışmaya başladığını belirttiği, bu tanığın askerlik dönüşü başladığı tarihten 2 ay sonra çalışma kaydının olmadığı, çalışma kaydının 02.11.2011 tarihinde başladığı, oysa önceki tespit edilen süre sonunun 27.10.2010 tarihi olduğu, dolayısı ile bu dönem çalışması açısından bu tanığın beyanına itibar edilemeyeceği, tanık ...' in davalı işyerindeki çalışma kaydının 03.04.2010 tarihinde başladığı,

bu tarihten önceki davacının çalıştığı yönündeki beyanına itibar edilemeyeceği, dolayısı ile diğer dönem çalışma açısından da beyanına itibar edilemeyeceği, davalı tanıkları ve dinlenilen diğer tüm bordrolu tanıklarının davacının Kuruma bildirilenler dışında çalıştığına ilişkin beyanları bulunmadığından davacının tüm talepleri açısından davanın ispatlanamadığı" davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla davanın kabulünü ve kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan Mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme 1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacı en son net 900 TL ücretle 07.01.2004- 27.07.2010 tarihleri arasında davalı işyerinde kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş olup Mahkemece verilen ilk kararda davacının 24.08.2008-27.07.2010 tarihleri arasındaki dönemde çalıştığının tespitine karar verildiği ve ilk kararın davacı tarafından temyiz edilmemesi karşısında bu kararın davacı tarafından ilk kararın kabul edildiği ve bu haliyle söz konusu dönemden fazlasına hükmedilemeyeceği hususu da gözetilerek bu döneme (24.08.2008-27.07.2010) ilişkin olarak yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece alınan tanıkların bir kısmının davacıyı tanımadığı, bir kısmının ise tanıdığı ve çalışma hakkında bilgi vermiş olduğu halde hükümde belirtilen gerekçelerle esas alınamayacağı belirtilmiş ise de hükme esas alınan tanık beyanları ile beyanlarının Mahkemece esas alınmayacağı kabul edilen tanıkların beyanları arasındaki çelişki giderilmeden ve sübuta yeterli araştırma yapılmaksızın karar verilmesi hatalı olup tanıklar yeniden dinlenilerek çelişki giderilmeli ve dinlenilmeyen bordro tanıkları dinlenilerek davacının çalışıp çalışmadığı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulup deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,