Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13524 K.2024/129

Taraflar arasındaki iş kazasından tazminat istemi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabul ve kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davalılardan ... İnşaat Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş., ... Lojistik Hafriyat Nak. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılardan ... İnşaat Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş., ... Lojistik Hafriyat Nak. İnş. San. ve Tic. Ltd Şti vekilleri ile Fer'i Müdahil ... İnşaat... Ortaklığı Ticari İşletmesi Ortaklığını oluşturan; ... Madencilik Taahhüt ve Deniz Ticaret A.Ş., ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ... Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Davacılar vekili dilekçesinde özetle; müvekkillerinin murisinin olay anında kullandığı kamyonun yükünü boşaltıp damperini indirmeye çalışırken davalı ... yönetimindeki .... plakalı tırın boşaltma alanına girmesine engel olunmadığı için ... sevk ve idaresindeki kamyonun yükünün de etkisi ile müvekkilinin kullandığı kamyonun üzerine devrilmesi ile araç içerisinde ölmesi şeklinde gerçekleşen iş kazası kapsamında, müvekkili sigortalının eşi ... için şimdlik 400,00TL maddi ve 200.000,00TL manevi, çocukları ... ve ...için şimdilik 300,00TL'şer maddi ve 150.000,00TL'şer manevi tazminatın kaza tarihinden faiziyle davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.

2.Davacılar vekili 04.07.2022 tarihli dilekçesiyle maddi tazminat istemlerini müvekkili ... için 822.909,62 TL'ye, ... için 191.229,26 TL'ye ve ...için 70.643,10 TL'ye artırmıştır.

II. CEVAP

1.Davalı...Lojistik Şirketi vekili dilekçesinde özetle; olay günü iş kazasının olduğu yerde davalı ... döküm yapmaktayken sigortalı ...’ün yasak olmasına rağmen döküm alanına girerek araca yanaştığını, muhtemelen beklemeden bir an önce döküm yapmak istediğini, işe alınan şoförlere ilk önce döküm sahasında yanyana döküm yapılmaması hususunun öğretilmesine karşın davacıların desteği sigortalının bu duruma aykırı davrandığını, hakkındaki davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı ... İnşaat Şirketi vekili dilekçesinde özetle; sigortalının müvekkili şirket çalışanı olmadığından davanın husumetten reddi gerektiğini, müvekkili şirket ile dava harici ... İnşaat... Ortaklığı arasında Alt Yüklenici sözleşmesi imzalandığını sözleşmenin 4 üncü maddesi kapsamında işin yürütümünden bu... Ortaklık sorumlu olacağından sorumluluğuna gidilemeyeceğini, ayrıca ... ...Ortaklık ile...Lojistik Şirketi arasında imzalanan sözleşme gereğince davalı...Lojistik şirketinin davaya konu tazminat alacaklarından münhasıran sorumlu tutulması gerektiğini, kabul anlamına gelmemekle beraber istienilen manevi tazminatların fahiş olduğunu, davanın ... ...Ortaklığını oluşturan şirketlere ihbarını talep etmiştir.

3.Davalı ... Vekili dilekçesinde özetle: davanın zamanaşımına uğradığını, müvekkilinin meydana gelen olayda kusuru olmadığnının Cumhuriyet Savcılığı dosyasında alınan kusur raporuyla tespit edildiğini beyanla müvekkili hakkındaki davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

4. Fer'i Müdahil ... İnşaat... Ortaklığı Ticari İşletmesi Ortaklığını oluşturan; ... Madencilik Taahhüt ve Deniz Ticaret A.Ş., ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ... Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Ortak Vekili dilekçesinde özetle; öncelikle müvekkilleri ile davacıların desteği sigortalı ... arasında hukuki ve sözleşmesel bir ilişki olmadığından davanın husumetten reddi gerektiğini, olay günü ..., .... plakalı kontrolündeki kamyon ile ...'ın kontrolündeki kamyonun hemen yanına yanaşmış ve döküm işlemine başlandığını, tam bu esnada ...'ın kontrolündeki kamyonun dorsesinin kırılarak davacılar murisinin kullandığı kamyonun şoför mahallinin üzerine devrilmesi ile kazanın gerçekleştiğini, ...

Lojistik şirketi ile akdedilen sözleşme kapsamında gerekli tedbirleri ve iş sağlığı güvenliği tedbirlerini almamış olması nedeniyle anılan davalı şirketin sorumlu olduğunu, kazanın ... Lojistik şirketi ile her iki sigortalının tam kusurlu eylemi ile meydana geldiğinden müvekkillerine atfedilecek kusur olmadığını, kusur incelemesi yapılmasını, SGK'dan davacılara bağlanan gelirlerin araştırılmasını, herhangi bir hesaplama yapılacak ise ...

Lojistik şirketi tarafından sunulan özlük dosyasındaki yazılı delillerin dikkate alınmasını, talep olunan manevi tazminatların miktarlarının fahiş olduğunu, davanın sigorta şirketine ihbarını talep ettiği, yargılamanın devamında fer'i müdahil olarak davaya kabulüne karar verilmesini talep etmiş mahkemenin 14.04.2021 tarihli ara kararıyla fer'i müdahale talebi kabul edilmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabul kısmen reddi ile maddi tazminat olarak ve taleple bağlı kalınarak davacı ... açısından net 822.909,62 TL maddi ve 100.000 TL manevi, davacı ... açısından 191.229,26 TL maddi ve 75.000 TL manevi, davacı ... açısından 70.643,10 TL maddi ve 75.000,00 TL manevi alacağın kaza tarihi olan 19.12.2018 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılar ... İnşaat Sanayi Turizm ve Tic. A.Ş. ve...Lojistik Hafriyat Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'den müteselsilen tahsili ile davacılara verilmesine, davalı ... açısından açılan davanın reddine," şeklinde karar verildiği anlaşılmıştır.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararın fer'i müdahile tebliğ edilmediği, diğer dosya taraflarına tebliğ edilmesi üzerine davalılardan ... İnşaat Sanayi Turizm ve Tic. A.Ş. ve...Lojistik Hafriyat Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulduğu anlaşılmıştır.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı...Lojistik Hafriyat Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd.

Şti. vekili dilekçesinde özetle; müteveffa ...'ün yan yana döküm yasağına riayet etmediği, diğer davalı ... döküme başlamışken müteveffa çalışan yanına yanaştığı ve döküme başlayamadan üzerine damper devrilmesi sonucu vefat ettiği, müteveffanın dava konusu kazanın oluşumunda asli kusurlu olduğu bu nedenle kusur raporunun gerçekçi olmadığı ve hatalı olduğu, yargılama sırasında yoksun kalınan destek miktarının hatalı olarak hesaplandığı ve ortaya çok yüksek bir rakam çıktığı, sağ kalan eşin evlenme ihtimalinin bilirkişinin öngördüğü orandan daha yüksek olduğu, davacılar lehine hükmedilen manevi tazminat miktarlarının fahiş olduğu,

yerel mahkemece hatalı hüküm verildiği, manevi tazminat miktarı amacını aşan bir şekilde yüksek olarak hükmedildiği şeklindedir.

2.Davalı ... İnşaat Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş. vekili dilekçesinde özetle; davacıların murisi ... davalı...Lojistik'in, ... Lojistik ise feri müdahil ... inşaat...

Ortaklığı Ticari İşletmesinin alt işvereni olduğu, davanın müvekkili şirket yönünden pasif husumet yokluğu nedeniyle usulden reddi gerektiği, hüküm kurmaya ve denetime elverişli kusur ve aktüerya bilirkişi raporu alınmadan kurulan hükmün eksik ve hatalı değerlendirme sonucunda kurulduğu, davacılar lehine hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarlarının fahiş olduğu, işbu kazanın asli kusurlu davacının kendi dikkatsizliği ve özensizliği sonucunda gerçekleştiği, davacının eşinin evlenme ihtimalinin %0 olarak belirlenmesi usul ve yasaya aykırı olduğu, davacılar murisi için belirlenen aylık kazancın fahiş olduğu,

müvekkili şirketin tazminattan sorumlu tutulabilmesinin hukuken mümkün olmadığı, zamanaşımı itirazlarının değerlendirilmediği şeklindedir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri ile kamu düzeni dikkate alındığında İlk Derece Mahkemesi kararında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesi bakımından usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davalı ... ve davalı ... vekillerinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 ve 355 inci maddeleri gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan davalı ... ve davalı ... ile Fer'i Müdahil ... İnşaat... Ortaklığı Ticari İşletmesi Ortaklığını oluşturan; ... Madencilik Taahhüt ve Deniz Ticaret A.Ş., ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ... Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. ortak vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı...Lojistik Hafriyat Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd Şti vekili dilekçesinde özetle; kusur oran ve aidiyetinin hatalı tespit edildiğini, davacıların desteği ...'ün bulunmaması gereken yerde döküm yapmaya çalışarak kazanın gerçekleşmesinin asli sorumlusu olduğunu, ücret katının tespitinde son yıllarda medyana gelen asgari ücretlerdeki artışın gözetilerek bu oranın azaltılması gerektiğinin gözetilmediğini, davacı eşin evlenme ihtimalinin hatalı olarak olmadığı şeklindeki kabulün yerinde olmadığını, manevi tazminat miktarlarının fazla olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... İnşaat Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş. vekili dilekçesinde özetle; müvekkiline husumet yöneltilmesinin giderek kusur oranı belirlenmesinin ve tazminatlardan müteselsilen sorumluluğuna hükmedilmesinin hatalı olduğunu, dosya içeriğindeki raporun SGK müfettişi raporuyla çelişkili olduğunu, davacıların desteği sigortalının asli kusurlu kabulü gerektiğini,hükme esas alınan hesap raporunun hatalı olduğunu, ücretin hatalı belirlendiğini, kararların yeterli gerekçe içermediği gibi zamanaşımı def'inin de değerlendirilmediğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

3. Fer'i Müdahil ... İnşaat... Ortaklığı Ticari İşletmesi Ortaklığını oluşturan; ... Madencilik Taahhüt ve Deniz Ticaret A.Ş., ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ... Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ortak Vekili dilekçesinde özetle; yerel mahkemece gerekçeli kararının taraflarına tebliğ edilmeksizin, istinaf mahkemesi kararı tebliğ edildiğini, şu halde davalı ... yanında feri müdahil olan müvekkilin istinaf kanun yoluna başvurma hakkının elinden alınmış olması nedeniyle kanun yoluna başvuru hakkının ihlal edildiğini devamla; kusur oran ve aidiyetlerinin hatalı belirlendiğini, ücretin hatalı tespit edildiğini, hesabın hatalı olduğunu, beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazasından kaynaklı tazminat istemine ilişkin olup bu aşamada fer'i müdahilin yasa yoluna başvuru hakkının bulunup bulunmadığı giderek atlamalı kanun yoluna başvurunun mümkün olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Fer'i Müdahil ile ilgili 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66 ncı maddesinde; üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabileceği, aynı Kanunun 68.maddesinde; Müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir. Müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir Mahkeme, katıldığı noktadan itibaren, taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder. Düzenlemeleri yer almaktadır.

2.Temyiz hakkı ile ilgili olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 361 inci maddesinde; Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceği, davada haklı çıkmış olan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabileceği düzenleme altına alınmıştır.

3. Değerlendirme

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27 nci maddesinde yer bulan “Hukuki Dinlenilme Hakkı” gereğince davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hakkın yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir.

Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Anayasanın 36 ncı maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6 ncı maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukukî dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir.

Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir.

2. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir. Hukukî dinlenilme hakkı, sadece belli bir yargılama için ya da yargılamanın belli bir aşaması için geçerli olan bir ilke değil, tüm yargılamalar için ve yargılamanın her aşamasında uyulması gereken bir ilkedir.

Bu çerçevede gerek çekişmeli ve çekişmesiz yargı işlerinde gerekse bu yargılamalarla bağlantılı geçici hukukî korumalarda, icra takiplerinde, tahkim yargılamasında, hatta hukukî uyuşmazlıklarla ilgili yargılama dışında ortaya çıkan çözüm yollarında, her bir yargılama, çözüm yolu ve uyuşmazlığın niteliğiyle bağlantılı şekilde hukukî dinlenilme hakkına uygun davranılmalıdır.

3.Yargılamanın sağlıklı bir biçimde sürdürülebilmesi, iddianın ileri sürülmesi, savunmanın yapılabilmesi ile delillerin eksiksiz olarak toplanılıp tartışılabilmesi öncelikle tarafların yargılamadan haberdar edilmeleri ile olanaklıdır. Hasımsız davalar hariç olmak üzere dava dilekçesi ile duruşma gün ve saati karşı tarafa tebliğ edilmeden ve taraf teşkili sağlanmadan, davaya bakılamaz, yargılama yapılamaz.

4. Dava ile ilgili olan kişilerin davaya ilişkin bir işlemi öğrenebilmesi için, tebligatın usulüne uygun olarak yapılması, duruşma gün ve saatinin muhataba bildirilmesi gerekmektedir. Duruşma günü ile tebligatın çıkarıldığı tarih arasında makul bir süre olmalıdır. Aksi takdirde tarafların hukuksal dinlenme ve savunma hakkı kısıtlanmış olur.

5. Öte yandan hukuk doktrininde "atlamalı temyiz yolu" olarak adlandırılan istinaf başvurusunun atlanarak, temyiz incelemesinin yapılıp yapılamayacağı üzerinde de durmak faydalı olacaktır.

6. Hukuk Mahkemelerinin kesin olduğu yasalarla belirtilenler dışındaki kararlarının kanun yolu denetimi 5235 sayılı Kanun ile kurulan Bölge Adliye Mahkemelerinin faaliyete geçtiği 20.07.2016 tarihine kadar sadece Yargıtay tarafından " Temyiz yolu ile " yapılmakta iken 5235 sayılı Kanun ile kurulan Bölge Adliye Mahkemelerinin 20.07.2016 tarihinde faaliyete geçirilmesi üzerine kanun yolu denetimi iki kademeli hale gelmiştir. Başka bir deyişle İlk Derece Mahkemelerinin 20.07.2016 tarihinden sonra verdiği kararlara karşı doğrudan bir başka değişle atlamalı temyiz yolu kapatılmıştır.

7. 6100 sayılı HMK. daki yeni düzenleme ile getirilen istinaf kanun yolu, İlk Derece Mahkemesi ile temyiz incelemesi arasında, ikinci derece bir denetim mekanizması ve kanun yoludur.

8. İstinaf kanun yolu uygulamasında, ilk derece mahkemesi kararından sonra, karar önce istinaf denetimine tâbi tutulmakta, istinaf denetiminden sonra temyiz yolu açıksa temyize başvurulmaktadır. Bölge Adliye Mahkemelerinin faaliyete geçmesiyle yargılama üç aşamalı hale gelmiştir. Önce İlk Derece Mahkemesinde ilk derece yargılaması yapılarak karar verilmekte, ardından Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf incelemesi ile vakıa ve hukukilik denetimi yapılmakta, son olarak da Yargıtay’da temyiz incelemesine gidilmektedir. Yeni sistemde temyiz edilen karar İlk Derece Mahkemesinin kararı değil, Bölge Adliye Mahkemesinin kararıdır. Artık İlk Derece Mahkemesi kararının doğrudan temyiz edilmesi mümkün değildir.

9. Somut olayda, İlk Derece Mahkemesince verilen kararın HMK'nun 68/2 nci maddesi gereğince davalı ...

İnşaat şirketi yanında fer'i müdahil olan şirketler vekiline tebliği sağlanıp istinaf kanun yolu için tanınan süre içerisinde kanun yoluna başvurması halinde bu kanun yolu başvurusunun öncelikle Bölge Adliye Mahkemesince incelenmesi gerekirken, anılan fer'i müdahil şirketleri temsilen vekillerine anılan hak tanınmadan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının 31.10.2023 tarihinde tebliğ edildiği, fer'i müdahil şirketler vekilinin de Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı 10.11.2023 tarihinde istinaf başvurusu hakkı verilmediği itirazını da içerir şekilde temyiz başvurusunda bulunduğu,

bu dilekçe üzerine de Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararının 19.11.2023 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.

10. O halde açıklanan ilkeler doğrultusunda yürürlükte bulunan mevzuatta atlamalı kanun yolu incelemesini mümkün kılan bir düzenlemenin olmaması, davalı ...

İnşaat şirketi yanında fer'i müdahil olan şirketler vekilinin Bölge Adliye Mahkemesi kararından önce İlk Derece Mahkemesi kararından haberdar kılınmak suretiyle istinaf kanun yoluna başvuru hakkı tanınmadığı anlaşılmakla, bu aşamada fer'i müdahil vekilinin istinaf kanun yolunu tüketmemesi nedeniyle dairemizce temyiz incelenmesi yapılması olanağı bulunmadığından, fer'i müdahil şirketler vekilinin 10.11.2023 tarihli kanun yolu başvurusunun "istinaf başvurusu" niteliğinde olduğu değerlendirilerek, davalılar ...

İnşaat Şirketi ve ... Lojistik Şirketi vekillerinin istinaf başvuruları ile birlikte değerlendirilerek Bölge Adliye Mahkemesince bir karar verilmesi gerekirken noksan inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olmuştur.

11.Bölge Adliye Mahkemesince bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın, karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

12.O hâlde, HMK’nun 369/1 inci maddesi kapsamında kanunun açık hükmüne aykırı görülen bu husus re'sen dikkate alınarak, bu aşamada temyiz yoluna başvuran taraf vekillerin temyiz itirazlarının incelenmesinin kanunen mümkün olmaması nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesi hükmü usulden bozulmalıdır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının HMK 353 üncü madde hükmüne açıkça aykırı olması nedeniyle BOZULMASINA,

2. Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davalılardan .... İnşaat Şirketi ve ... Lojistik Şirketlerine iadesine,

3. Fer'i Müdahil .... İnşaat... Ortaklığı Ticari İşletmesi Ortaklığını oluşturan; ..... Madencilik Taahhüt ve Deniz Ticaret A.Ş., ..... İnşaat San. ve Tic. A.Ş..... Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tarafından yatırılan harcın istinaf başvurusunda istinaf harcı olarak değerlendirilmesine,

4. Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,