Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/14053 K.2024/1993

Taraflar arasında görülen sigortalılık başlangıcının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalı Kurum vekili tarafından temyizi neticesinde, Dairece mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; 3400011723794 Sigorta sicil numaralı müvekkili ...' ın, dava dışı Güneş Kiremit Fabrikası Adi Ortaklar isimli işyerinde 1977 tarihinde bir gün asgari ücretle çalıştığını, müvekkilinin işe giriş bildirgesinin bulunduğunu, müvekkilinin bu iş yerinde yaklaşık olarak 1 yıl çalıştığını, işe giriş bildirgesinin 1977 yılında davalı yana verilmesine rağmen, davalı yanca müvekkilinin işe giriş tarihinin 1989 olarak kabul edildiğini beyanla davacının Güneş Kiremit Fabrikası Adi Ortaklar işyerinde 1977 tarihinde bir gün asgari ücretle çalışmış olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, eldeki davada hak düşürücü süre geçtiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 20.05.2015 tarihli ve 2015/107 Esas, 2015/634 Karar sayılı kararı ile davacının davasının kabulü ile davacının 01.05.1977 tarihinde sigortalı olarak çalıştığının tespitine, davalı Kurumun 17.02.2014 tarihli işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin 21.01.2016 tarih ve 2015/18132 Esas, 2016/494 Karar sayılı kararında; "... dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir.

Bu bakımdan; mahkemece davacıya verilen sigorta sicil numarasının işe giriş bildirgesinin verildiği yıla ait olup olmadığı davalı Kurumdan sorulmalı, 1977 yılında davacının askerlik çağında olduğu da gözetilerek, ilgili askerlik şubesinden sorulmak suretiyle davacının askerlik ödevini yerine getirdiği dönem belirlenmeli, dava konusu işyerinin 506 sayılı Kanun hükümleri kapsamında bulunduğu süreler (tescil dönemi) Kurumdan sorulmalı, işverenin vergi kayıt ve faaliyet durumu ilgili vergi dairesinden araştırılmalı, davacının bildirdiği tanıklar dinlenmeli, dava konusu dönemde işyerinden bordrolu çalışan bildirilmemiş ise de,

ilgili dönem bordroları da celbedilerek dava konusu dönemden önce ve sonraki yakın dönemlerde bildirilen bordrolu tanıklardan yeteri kadarına davacının çalışması sorularak davacının çalışması hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları öğrenilmeli, ilgili kolluk birimleri aracılığıyla aynı çevrede faaliyet yürüten işverenler ve çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, belirdiği takdirde tanık anlatımları arasındaki çelişkiler giderilmeli, toplanan tüm kanıtlar değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır..." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; davacı adına işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiğini, bu durumda hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini beyanla mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 01.05.1977 tarihinde bir gün süre ile dava dışı işyerinde geçen sigortalılık başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası.

2. Sigortalılık başlangıcının tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddeleri olup, maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

3. Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

4. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

5. Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme İnceleme konusu eldeki davada, davacı 01.05.1977 tarihinde bir gün süre ile dava dışı işyerinde geçen sigortalılık başlangıcının tespitini talep ettiği, dosyaya ibraz olunan Kurum kayıtları incelendiğinde talep konusu dönem içerisinde 01.05.1977 tarihli İşe Giriş Bildirgesinin 2735 sicil numaralı Kumbağ/Tekirdağ adresinde bulunan Güneş Tuğla ve Kiremit Fabrikası işyerinden 07.06.1977 tarih ve 244032 varide numarası ile Kuruma bildirildiği anlaşılmış olup, Mahkemece davacı adına düzenlenen İşe Giriş Bildirgesinin varlığı değerlendirilmeden, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir.

2.) Mahkemenin hak düşürücü süre yönünden davanın reddine ilişkin yaptığı değerlendirme, eksik incelemeye dayanmakta olup hüküm kurmaya elverişli ve yeterli değildir.

3.) Zira davacı adına uyuşmazlık konusu dönemde düzenlenen İşe Giriş bildirgesinin varlığı karşısında hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Diğer taraftan inceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi de mümkün değildir.

Mahkemece uyulmasına karar verilen önceki bozma ilamı da dikkate alınarak davacıya verilen sigorta sicil numarasının işe giriş bildirgesinin verildiği yıla ait olup olmadığı davalı Kurumdan sorulmalı, bozma ilamından sonra getirilen Kurum kayıtlarına göre ....sicil numaralı.

Tuğla ve Kiremit Fabrikası işyerinin 05.04.1977 tarihinden itibaren kanun kapsamından çıktığı anlaşılmış olup, bu göre işverenin vergi kayıt ve faaliyet durumu ilgili vergi dairesinden araştırılmalı, 17.05.2017 tarihli kolluk araştırma tutanağına göre işyerinin ... Toprak San. ve Tic.

A.Ş.'ye bağlı olarak faal olduğunun ve işyeri sahibinin... olarak bildirilmesi karşısında davacının çalışmasının geçtiği işyeri tam olarak netleştirilmeli, buna göre tespit edilecek işyerlerinden resen seçilecek bordro tanıkları ile davacının bildirdiği tanıklar dinlenmeli, dava konusu dönemde bordrolu çalışan bildirilmemiş ise, ilgili dönem bordroları da celbedilerek dava konusu dönemden önce ve sonraki yakın dönemlerde bildirilen bordrolu tanıklardan yeteri kadarına davacının çalışması sorularak davacının çalışması hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları öğrenilmeli, tanık anlatımları arasındaki çelişkiler giderilmeli,

böylece gerekli tüm araştırma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan mahkeme kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,