Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/1671 K.2023/2061

...

MAHKEMESİ

... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI

2021/2653 E., 2022/2744 K. ...

İLK DERECE MAHKEMESİ

... 20. İş Mahkemesi

SAYISI

2018/27 E., 2021/31 K.

Taraflar arasındaki yol ve yemek yardımının prime esas kazanca dahil olmadığının tespiti ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı firmanın ... Belediyesinin mazgal temizliği işini yaptığını, Kurum tarafından işçilere yapılan ayni yardımların da SGK primine tabii tutulduğunu, yol ve yemek yardımı üzerinden 9.822,78-TL sigorta primi alındığını beyanla fazladan alınan bedelin kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ayın başından itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili, 23.06.2018 tarihli dilekçesi ile talep edilen dönemin 01.01.2007-31.12.2008 tarihleri arasına ilişkin olduğunu açıklamıştır.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı şirketin ...

Belediye Başkanlığı ile yapmış olduğu sözleşme kapsamında düzenlenen idari şartname kapsamı ve davacı vekilinin talep ve beyanları dikkate alındığında davacı işveren tarafından yemek yardımının ayni olarak yapıldığı, yol yardımının nakdi olarak yapıldığı anlaşıldığından davacının kuruma ödemiş olduğu yemek muafiyet miktarının kuruma ödendiği tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesi gerektiği kanaatine varıldığı gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, davacı şirketin ...

Belediyesi ile çalıştığı tarihler itibariyle prime esas ücretler açısından fazladan alınan 2008/1 inci ay için 141,26 TL, 2008/2 nci ay için 141,26 TL, 2008/3 üncü ay için 141,26 TL, 2008/4 üncü ay için 149,10TL, 2008/5 inci ay için 149,10 TL, 2008/6 ncı ay için 145.78 TL, 2008/7 nci ay için 145.78 TL, 2008/8 inci ay için 145.78 TL, 2008/9 uncu ay için 156.54 TL'nin kuruma yatırıldığı ayları takip eden ay başından itibaren yasal faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili, bilirkişi ek raporunda 2 nci seçenekte belirtildiği gibi 9.822,78 TL fuzuli prim tahakkuk ettirildiğinin ispatlandığını, eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, davanın kabulü gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

Davalı Kurum vekili, işveren tarafından yol ve yemek yardımlarının ayni ya da nakdi yapılıp yapılmadığına ilişkin açıklama yapılmadığını, ayni yardım olarak yapıldığına ilişkin delil sunulmadığını, ... Belediye Başkanlığı'ndan sadece yol ücretlerinin sorulduğunu, yemek ücretlerine ilişkin bilgi istenmediğini, eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı şirket ile ...

Belediye Başkanlığı arasında muhtelif cadde ve sokaklarda yağmursuyu ızgara temizliği hizmeti alımı işine dair sözleşme düzenlendiği, şartnamede her bir sigortalı için günlük 7,00 TL'den 26 gün yemek bedeli ile 7,00 TL'den 26 gün yol bedeli ödenmesinin kararlaştırıldığı, işyerinin 1166613 sicil sayılı olduğu, yol ve yemek bedelinin Kuruma bildirilen prime esas kazanç miktarına dahil edildiği, davacı işverenin yemek yardımının ayni, yol yardımının nakdi olarak yapıldığının anlaşıldığı,

prime esas kazanç olarak bildirilmesine gerek olmayan yemek muafiyet miktarı üzerinden ödenen 1.315,86 TL işveren payının davalı Kurumdan tahsiline dair ilk derece mahkemesi kararının yerinde olduğu, davanın kısmen kabulüne karar verildiği, yol yardımı yönünden talebin reddedildiğinin gerekçeden ve hüküm fıkrasından anlaşılmakla birlikte "fazlaya ilişkin talebin reddine" denmemiş olması HMK'nun 304 üncü maddesi kapsamında mahallen düzeltilebilecek yazım hatası olarak değerlendirildiği gerekçesi ile davacı vekili ile davalı Kurum vekilinin istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, fazla ödenen yol ve yemek yardımının bilirkişi raporunun 2 nci seçeneğindeki gibi tespiti gerektiğini belirterek temyiz etmiştir.

Davalı vekili, yol ve yemek yardımlarının ayni ya da nakdi olarak yapıldığına dair delilin dosyaya sunulmadığını, belediyeye sadece yol yardımı sorulduğunu, yemek yardımının araştırılmadığını, ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemelerin prime esas kazanca tabi olduğunu belirterek temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, yol ve yemek yardımlarının prime esas kazanca dâhil olmadığının tespiti ile Kurumca haksız olarak tahsil edilen primlerin yasal faizi ile tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

2.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4958 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesi ile değişik 77 nci maddesi olup, anılan maddede; “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında: a)Sigortalıların o ay için hakettikleri ücretlerin, b)Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin, c)İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur…” denilmektedir. “Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur” bölümü 4958 sayılı Kanun ile anılan maddenin ikinci fıkrasına son cümle olarak eklenmiştir.

Görüldüğü gibi, anılan madde hükmünde hangi kazançların prim hesabına esas alınamayacağı sayma yöntemiyle belirlenmiş olup, Türk hukukunda egemen olan kurala göre, ayrık hükümler genişletici değil, daraltıcı yoruma tabidirler ve anılan kural, 23.05.1960 tarihli 11/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulanmıştır.

Bu kararda sigortalılara ödenen yol ve yemek paralarının ayni yardım niteliğinde bulunduğu sonucuna varılmış ve prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınamayacağı görüşü benimsenmiştir.

Uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere ücret, görülen bir işin karşılığında çalışana işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakden ödenen meblağdır. Bu duruma göre işverence ödenen yol ve yemek yardımı parasını, görülen bir işin karşılığı değil, 506 sayılı Kanun'un 77/2 nci maddesinde sayılan istisnalar kapsamında ücrete dâhil edilmeyecek ödemeler arasında yer alan" ayni yardım" olarak tanımlamak ve yol, yemek yardımı yerine bedelinin verilmiş olması nedeniyle bu yardımların niteliğini değiştirmemek gerekir.

5510 Kanun'un 80/1 inci maddesinde de;“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz...

Öte yandan; konuyla ilgili olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanan "Sigorta Primlerinin Hesabına Esas Tutulacak Kazançların Aylık Tutarının Tespitinde Nazara Alınmayacak Olan Yemek Parası ile Çocuk ve Aile Zamlarının Günlük ve Aylık Tutarlarının Tespitine ilişkin Tebliğ" ile, 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere sigortalılara yemek parası, çocuk ve aile zamları adı altında yapılan ödemelerin sigorta primlerinden istisna tutulacak miktarları belirlenmiş bulunmaktadır. Bu tebliğe göre sigortalılara;

Yemek parası olarak yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için her yıl belirlenen günlük asgari ücretin %6 sının yemek parası verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarının, aylık sigorta primine esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaması uygun görülmüştür.

3. Değerlendirme 1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı kurum vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında dava değerlendirildiğinde, 01.10.2008 öncesi dönemde yol yardımlarının sigorta primine esas kazanç matrahına dâhil edilmemesi, 01.10.2008 sonrası dönemde ise dahil edilmesi gerektiği ve muafiyet sınırını aşan yemek yardımlarının da dahil edilmesi gerektiği değerlendirilerek Kuruma fazladan ödenen prim miktarının belirlenmesi gerekir. Mahkemece 2008/1-2008/9 döneminde yol yardımlarının sigorta primine esas kazanç matrahına dâhil edilmemesi, dolayısıyla davacıya iadesine hükmedilmesi gerektiği dikkate alınmadan karar verilmesi isabetsizdir.

Ne var ki, bu hataların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının bu kısımlarının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1-Davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2- Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, davacı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile. İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasında "Davacı şirketin ...

Belediyesi ile çalıştığı tarihler itibariyle prime esas ücretler açısından fazladan alınan, 2008/1 inci ay için 141,26 TL, 2008/2 nci ay için 141,26 TL, 2008/3 üncü ay için 141,26 TL, 2008/4 üncü ay için 149,10 TL, 2008/5 inci ay için 149,10 TL, 2008/6 ncı ay için 145,78 TL, 2008/7 nci ay için 145,78 TL, 2008/8 inci ay için 145,78 TL, 2008/9 uncu ay için 156,54 TL'nin kuruma yatırıldığı ayları takip eden ay başından itibaren yasal faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili ile davacıya ödenmesine" ibaresinin silinerek yerine "Davacı şirketin ...

Belediyesi ile çalıştığı tarihler itibariyle prime esas ücretler açısından fazladan alınan 2008/1 inci ay için 1.083,60 TL, 2008/2 nci ay için 1.083,60 TL, 2008/3 üncü ay için 1.083,60 TL, 2008/4 üncü ay için 1.141,65 TL, 2008/5 inci Ay için 1.091,63 TL, 2008/6 ncı ay için 1.083,60 TL, 2008/7 nci ay için 1.083,60 TL, 2008/8 inci ay için 1.083,60 TL, 2008/9 uncu ay için 1.087,90 TL'nin kuruma yatırıldığı ayları takip eden ay başından itibaren yasal faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili ile davacıya ödenmesine, ibaresinin yazılması suretiyle kararın DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...