Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/182 K.2024/3426

Taraflar arasındaki sahtelik nedeniyle iptal edilen bildirimlerin geçerli olduğunun tespiti, yaşlılık aylığının ilk tahsis talebini takiben bağlanması davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin sahte olduğu gerekçesi ile iptal edilen hizmetlerinin sahte olmadığının tespitini, 09.11.2010 tarihindeki ilk tahsis talebini takiben yaşlılık aylığı bağlanmasını, bu kabul edilmediği takdirde doğum borçlanması yaptırılarak 09.11.2010 tarihini takiben yaşlılık aylığı bağlanmasını, her iki talebin kabul edilmemesi halinde 50 yaş 3600 gün koşulu kapsamında 01.03.2015 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlanması, müvekkilinin iyi niyetli olduğu gerekçesi ile her türlü, borçlu olmadığının tespitini, aksine işlemlerin iptalini, yaşlılık aylığı üzerindeki hacizlerin kaldırılmasını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, davacı hakkında yapılan Kurum işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğunu, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının Kurumda tescilsiz .... Mah. 4750 Sk. No: 24 ..../ İzmir adresindeki ...'e ait işyerinde 01.09.2009-30.09.2009, 01.11.2009-28.02.2010 ve 01.08.2010-30.09.2010 tarihleri arasında hizmet aktine istinaden asgari ücretle toplam 210 gün çalıştığının tespitine,

Davacının yaşlılık aylığının kesilmesi işleminin iptali ile 09.11.2010 tarihli tahsis talebine göre 01.12.2010 tarihinden itibaren davacının kesilen yaşlılık aylığının yeniden bağlanması gerektiğinin, davacının bu işlem nedeniyle Kuruma borçlu olmadığının ve davacının aylığından yapılan kesintilerin iadesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri Davalı Kurum vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 4/1-a kapsamdaki bildirimlerin geçerli olduğunun tespiti ile tahsis talep tarihini takiben yaşlılık aylığı tahsisi istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Değerlendirme İnceleme konusu davada, davacı iptal edilen ve bağlanmış aylığına esas olan 4/1-a kapsamındaki hizmetlerin geçerli olduğunun tespiti ile kesilen aylığının ilk bağlandığı tarih itibariyle bağlanmasını, koşulları bulunmadığı takdirde ilk tarih itibariyle yaşlılık aylığı bağlanabilme şartlarından herhangi birisi kapsamında aylık bağlanmasını, yaşlılık aylığı bağlanırken yapılan işlemlerde müvekkilinin iyiniyetli olduğunu, bu kapsamda tarafına çıkarılan borçların iptalini talep etmiş, Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır

Öncelikle Mahkemece, davalı Kurum tarafından kesilen ve davacının yeniden bağlanmasını talep ettiği ilk bağlanan yaşlılık aylığına ilişkin bilgi ve belgelerin, bu aylığa esas alınıp bilahare müfettiş tahkikatı sonucu sahte olduğuna karar verilen prim ödeme günlerini gösterir belgelerin, iptal edilen bildirimlerin fiilen var olan iş yerinden yapılan sahte bildirim mi, tamamen sahte olan iş yerinden yapılan bildirim mi olup olmadığının araştırılması,

eğer var olan bir iş yerinden sahte olarak yapılan bir bildirim ise bu iş yerinden çalışmaları iptal edilmeyen bordro tanıkları, komşu iş yeri tanıkları tespit edilerek davacının bu iş yerinde çalışıp çalışmadığı hakkında bilgi ve görgülerine başvurulması ile hem tarafların göstereceği deliller hem de Mahkemece yapılacak re'sen tahkikat sonucuna göre davacının iddia ettiği çalışmaların şüpheye mahal vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulması,

eğer bildirimlerin sahte olduğu kanaati hasıl olacak olursa bu defa davacı vekilinin diğer taleplerinin sırayla değerlendirilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı Kurum vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,