Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/3642 K.2023/6103

Taraflar arasındaki sigorta primine esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 900 TL net ücretle işe başladığını, yıllar içinde ücretinin artarak en son 150 TL yemek ücreti ilavesi ile net 2150 TL olduğunu belirterek 22.09.2007 ile 16.08.2013 tarihleri arasında sigorta primine esas kazançlarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı işveren vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının aldığı ücretlere dair banka dekontu ve ücret pusulalarının sunulduğunu, davacının almış olduğu ücretlerin davalı Kuruma bildirilen kadar olduğunu, davacının iddialarını yazılı delillerle ispat etmesi gerektiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kurum kayıtlarında davacının bildirimlerini yapmış olan 1034351.34.05 sicil numaralı Erba Gıdasan ve Dış Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinin ve 1075129.34.05 sicil numaralı Erba Teks. Tasarım San İç ve Dış Tic. Ltd.

Şti. unvanlı işyerinin şirket ortaklarının ... ve ...olduğu, işyerlerinin aynı işyeri ve birbirlerinin devamı mahiyetinde olduğu, davacının davalı kuruma bildirilen dönemlerde asgari ücretten bildirimlerinin yapıldığı, banka dekontları incelendiğinde bahse konu 2007 yılına ait ödemelerin aynı ay içerisinde 900 TL olarak davacıya ödeme yapıldığı, bahse konu ödemenin davacının iddialarını desteklediği, davacının davalı işyerlerindeki çalışmalarında aylık net 900 TL ücretle çalıştığı kabul edilerek kuruma bildirilen ücretleri ve bildirilmesi gereken ücretleri karşılaştırılarak eksik prime esas kazançlarının belirlendiği,

alacak davası sonucu kazanmış olduğu ücretleri göz önüne alınarak, son ay ücretinin hesaplanması gerektiği gerekçesi ile ,davacının prime esas kazancının tespiti istemi yönünden;

a) Davalı 1034351.34.05 sicil numaralı Erba Gıdasan ve Dış Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden davalı Kuruma bildirilenler dışında;

22.09.2007-30.09.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 198,89 TL kazançla,

01.10.2007-31.10.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 662,95 TL kazançla,

01.11.2007-30.11.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 662,95 TL kazançla,

01.12.2007-31.12.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 662,95 TL kazançla,

01.01.2008-31.01.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 628,05 TL kazançla,

01.02.2008-29.02.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 628,05 TL kazançla,

01.03.2008-31.03.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 628,05 TL kazançla,

01.04.2008-30.04.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 628,05 TL kazançla,

01.05.2008-31.05.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 628,05 TL kazançla,

01.06.2008-06.06.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 125,60 TL kazançla,

olmak üzere,

b) Davalı 1075129.34.05 sicil numaralı Erba Teks. Tasarım San İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden davalı Kuruma bildirilenler dışında;

05.06.2008-30.06.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 561,35 TL kazançla,

01.07.2008-31.07.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.08.2008-31.08.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.09.2008-30.09.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.10.2008-31.10.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.11.2008-30.11.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.12.2008-31.12.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 617,41 TL kazançla,

01.01.2009-31.01.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.02.2009-28.02.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.03.2009-31.03.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.04.2009-30.04.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.05.2009-31.05.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.06.2009-30.06.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.07.2009-31.07.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.08.2009-31.08.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.09.2009-30.09.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.10.2009-31.10.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.11.2009-30.11.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

01.12.2009-31.12.2009 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 556,11 TL kazançla,

31.12.2009-31.01.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 476,11 TL kazançla,

01.02.2010-28.02.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.03.2010-31.03.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.04.2010-30.04.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.05.2010-31.05.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.06.2010-30.06.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.07.2010-31.07.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.08.2010-31.08.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.09.2010-30.09.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.10.2010-31.10.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.11.2010-30.11.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.12.2010-31.12.2010 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 477,16 TL kazançla,

01.01.2011-31.01.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.02.2011-28.02.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.03.2011-31.03.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.04.2011-30.04.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.05.2011-31.05.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.06.2011-30.06.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.07.2011-31.07.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.08.2011-31.08.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.09.2011-30.09.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.10.2011-31.10.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.11.2011-30.11.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 257,16 TL kazançla,

01.12.2011-31.12.2011 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 197,76 TL kazançla,

01.01.2012-31.01.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.02.2012-29.02.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.03.2012-31.03.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.04.2012-30.04.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.05.2012-31.05.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.06.2012-30.06.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.07.2012-31.07.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.08.2012-31.08.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.09.2012-30.09.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.10.2012-31.10.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.11.2012-30.11.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.12.2012-31.12.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 207,16 TL kazançla,

01.08.2013-16.08.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan 2.794,61 TL kazançla,

daha olmak üzere prime esas kazanç bildirilmesi gerektiğinin tespitine, davacının prime esas kazanç miktarı yönünden fazlaya dair isteminin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde, davanın tam kabulüne karar verilmesi gerektiğini, resmi bordrolarda düşük maaş tutarı üzerinden yıllara göre değişen oranlarda yapılan artış oranının, mahkemece tespit olunan gerçek maaş miktarına da aynı oranlarda uygulanarak davacının çalıştığı sürede her yıl almış olduğu gerçek ücreti belirlenerek karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı şirketler vekili; bildirilen prime esas kazanç miktarlarının doğru olduğunu, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı SGK vekili; Kurum kayıtlarında yer alan davacıya ait hizmet dökümü incelendiğinde davacının tespitini istediği tarihte herhangi eksik sigortalı çalışmasının bulunmadığı, salt tanık beyanlarını nazara alarak karar verilmesinin kabul edilemeyeceğini belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacının iktisat fakültesi mezunu olduğu ve muhasebe departman sorumlusu olarak çalışması, yaptığı işin niteliği, eğitimi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2020/(21) 10-280 Esas-2022/871 Karar nolu kararında belirtilen ilkeler de dikkate alınarak, İlk Derece Mahkemesi tarafından yeterli inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulduğu gerekçesi ile davacı vekilinin, davalı şirketler vekilinin ve davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, yıllara göre değişen oranlarda işverence yapılan artış oranının mahkemece 2007 itibariyle tespit edilen gerçek maaş miktarına uygulanarak gerçek ücretin kademeli artışla tespit edilmesi gerektiğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

Davalılar vekilleri, hak düşürücü sürenin geçtiği, eksik araştırma ile davacının imzasını içeren ücret bordroları ve bankaya yatan tutarlar değerlendirilmeden, yazılı deliller dikkate alınmadan karar verildiğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

Davalı Kurum vekili, eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, sigorta primine esas kazançların tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir. Söz konusu maddelerde prime esas kazançların nasıl belirleneceği düzenlenmiş olup, “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi unsurlar da girmektedir.

İdare veya yargı makamları tarafından belirlenen ücretlerin prim hesabına esas alınabilmesi için bu tür kazançlara hak kazanmak yeterli olmamakta, işçilik alacaklarına ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkta mahkemece verilen karar sonrasında işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması aranmakta, bu durumda, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların primlerinin sigortalı payının infaz sırasında sigortalıya yapılan ödemeden düşülmesi işverenin Kuruma karşı prim yükümlülüğünü kaldırmadığı da dikkate alınmak suretiyle, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi,

hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun.

288 inci maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belir bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belir bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, 289 uncu maddesinde, 288 inci madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 292 nci maddesinde de,

senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça verilen kağıt ve belgeler olduğu belirtilmiştir. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200 ve 202 nci maddelerinde de bu düzenlemeler korunmuştur.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır.

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20/10/2010 gün ve 2010/10-481 Esas-2010/524 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 Esas-2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

3. Değerlendirme 1. Davacı tarafından dosyaya sunulan ... hesabından davacının hesabına gönderilen 03.10.2007 ile 13.08.2012 tarihleri arasında muhtelif ödemelere ilişkin dekontlarda 02.01.2009 tarihli dekont hariç ödeme açıklaması yer almadığı ve ödemelerin değişken tutarlı olduğu görüldüğünden taraflardan bu ödemenin niteliğine dair beyanları sorulmalı, ayrıca ilgili banka şubesinden söz konusu ödemelere ilişkin kayıtlar istenerek dosyaya eklenmelidir.

2. 2012/1- 2013/7 aylar arasına ait ücret hesap pusulalarında davacının imzası olup, ücret hesap pusulalarında belirtilen tutarlar ile bankaya maaş ödemesi açıklaması ile yatırılan tutarlar ve hizmet cetvelinde kuruma bildirilen sigorta primine esas kazanç tutarlarının uyumlu olduğu, davacının ücret hesap pusulalarındaki imzalara yönelik beyanının alınmadığı anlaşıldığından, davacıdan imzalara itirazı olup olmadığı sorulmalı, imzaların davacıya ait olduğunun anlaşılması halinde yukarıda bahsedilen ilkeler kapsamında, iddianın ancak sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi yazılı belgelerle kanıtlanmasının olanaklı olduğu değerlendirilerek karar verilmelidir.

3.Kabule göre de, Mahkemece işçilik alacakları davası sonucu hak kazanılan ücret niteliğindeki ödemenin prime esas kazanç tavanı dikkate alınarak son ayın prime esas kazancına eklenmesine hükmedilmişse de dosya kapsamında davacıya kesinleşen davada verilen karar sonrasında işverence ödeme yapılıp yapılmadığına dair belge bulunmadığından ilgili ödeme belgeleri araştırılarak sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,