Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8377 K.2023/8219

Taraflar arasındaki ölüm aylığı bağlanması ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı, babası ...'dan 31.10.2000 tarihinden beri haber alınamadığını, Eyüp 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15.09.2009 tarihli 2008/279 E. 2009/303 K. sayılı kararı ile gaipliğine karar verildiğini, babasından ölüm aylığı bağlanabilmesi için askerlik borçlanması yapılarak tahsis talebinin kabul edilmediğini, gaiplik kararına istinaden son görüldüğü 31.10.2000 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlanması gerektiğine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, davacının murisinin 900 gün prim ödeme şartını sağlamadığını, tahsis talebinde bulunduğu 29.06.2018 tarihi itibariyle yürürlükte bulunana 5510 sayılı Kanun'un 32 nci maddesinin (a) bendinde en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartı arandığını, dava konusu olayda yasal şartın gerçekleşmediğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Muris ...'ın 506 sayılı Kanun kapsamında 760 günlük hizmet süresinin bulunduğu dosya arasına alınan sicil kayıtlarından tespit olunmuştur. Sigortalının 15.09.2009 tarihinde kesinleşen Eyüp 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/279 esas ve 2009/303 karar sayılı ilamı ile gaipliğine karar verildiği görülmüştür.

Davacının annes... tarafından 12.01.2010 tarihinde ölüm aylığı tahsisi amacı ile kuruma başvuru yapıldığı görülmüş mahkememizce anılan tarihte davacının reşit olmaması nedeni ile velisi tarafından yapılan tahsis başvurusu uygun görülmüştür. Tahsis başvurusu ile 15.01.2010 tarihinde murisin askerlik borçlanmasının kuruma ödendiği, Kurum tarafından 170 günlük askerlik borçlanması bedelinin tahsil edildiği, ancak aylık bağlanmaması nedeni ile borçlanma bedelinin davacı tarafça iadesinin istenilerek kurumdan tahsil edildiği anlaşılmıştır.

506 sayılı Kanun'un 66 ncı maddesi gereği ölüm aylığı bağlanması için 5 yıldan fazla sigortalılık süresi ve en az 900 günlük uzun vadeli sigorta kolları kapsamında prim ödemesinin yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Mevcut uyuşmazlıkta gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağı yönündeki Türk Medeni Kanun'un hükmü göz önüne alınarak ve muristen en son 31.10.2000 tarihinde haber alındığı yönündeki kabul değerlendirilerek 506 sayılı Kanun'un anılan hükmünün olaya uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

Bu kapsam da 760 günlük prim ödeme gün sayısı ve 170 günlük askerlik borçlanma süresi toplamı 900 günlük asgari prim ödeme süresi şartını yerine getirdiğinden ve murisin sigortalılık süreleri yönünden 5 yıllık sigortalı olma şartını taşıdığı anlaşıldığından davacının ölüm aylığına müstehak olduğu değerledirilmiştir.

Davacının ölüm aylığı yönünden asgari 900 günlük prim şartını askerlik borçlanma bedelini kuruma yatırdığı 15.01.2010 tarihi itibari ile kazandığı anlaşılmakla bu tarihi takip eden 01.02.2010 tarihinden itibaren aylık bağlanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

Yargılama aşamasında iade alınan askerlik borçlanma bedeli yönünden davacının kusuru bulunmadığından güncel bedel ile askerlik borçlanmasına ilişkin tutar tamamlatılmış neticeten 01.02.2010 tarihinden itibaren davacıya murisinden dolayı ölüm aylığı bağlanmasına ilişkin";

"1-Davanın kısmen kabulüne kısmen reddine, -Davacıya babası... dolayı 01.02.2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere ölüm aylığı bağlanmasına, -Fazlaya dair istemin reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tarafın taleplerinin zamanaşımına uğradığı, davanın reddine karar verilmesinin gerektiği, davanın kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, hükme esas alınan tanık beyanlarının gerçeği yansıtmadığı, tanık anlatımlarından hüküm kurulmasının mümkün olmadığı gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacının 12.01.2010 tarihinde babasından ölüm aylığı tahsis talebinde bulunduğu, davacının 13.01.2010 tarihinde murisi... dolayı askerlik borçlanması müracaatında bulunduğu, borç meblağının 15.01.2010 tarihinde Kuruma ödendiğini, emeklilik şartlarını yerine getirmediğinden 23.03.2010 tarihinde askerlik borçlanmasının iadesini talep ettiği, davacının 29.06.2018 tarihli tahsis talebinin 900 prim gün şartını yerine getirmediği, ölüm toptan ödemesi yapıldığından ölüm aylığı bağlanamayacağının bildirildiği,

Eyüp 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2008/279 Esas, 2009/303 Karar sayılı kararıyla davacının murisinin gaipliğine karar verildiği,kararın 15.09.2009 tarihinde kesinleştiği, M.K. 35/2 nci maddesine göre gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veye son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağı, Kuruma askerlik borçlanma bedelinin iade edildiği, Mahkeme kararının yerinde olduğu" gerekçesiyle davalı Kurumun istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının babasından dolayı 31.10.2000 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlanması istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanaklarından; toptan ödeme yoluyla tasfiye edilen hizmetlerin ihyasına ilişkin 506 sayılı Kanun'un Ek 14 üncü (Değişik madde: 29/04/1986 - 3279/8 md.) maddesi, “Yürürlükten kaldırılmış olan 2454, 3575, 5417, 6900 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun ve bunların ek ve değişikliklerine göre prim ve aidat iadesi veya toptan ödeme yapılarak hizmetleri tasfiye edilmiş bulunanlardan;a) Yeniden bu Kanuna tabi işlerde çalışmış yahut bu Kanunun 85 veya 86 ncı maddesine göre prim ödemiş olanlar ile,b) Tasfiye edilmiş veya edilecek hizmetlerin,

varsa Kanunla kurulmuş diğer sosyal güvenlik kuruluşlarında geçmiş hizmetler ile toplanarak ölüm sigortasından aylık bağlanmasına yeterli olması halinde ölenlerin hak sahipleri, Yazılı olarak müracaat ederek, hizmetin tasfiyesinde ilgililere iade edilen prim ve aidat veya toptan ödeme tutarının tamamını alındıkları tarihten yatırılacağı tarihe kadar hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte bir defada Kuruma ödedikleri takdirde, bu hizmetler ihya edilerek bu Kanunun uygulanmasında nazara alınır.İhya edilen bu hizmetler, 2829 sayılı Kanun'a göre yapılacak birleştirmede de nazara alınır.”

5510 sayılı Kanun'un 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi ile değişik geçici 1 inci maddesi “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında….. kapsamında kabul edilir."

Ölüme bağlı toptan ödeme ve ihyaya ilişkin 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı Kanun'un 22 nci maddesi ile değişik 5510 sayılı Kanun'un 36/4 üncü maddesi “Bu Kanuna göre toptan ödeme yapılarak tasfiye edilmiş süreler, borçlanılarak veya yurt dışı hizmetleri birleştirilerek ya da sonradan hizmet tespiti nedeniyle hak kazanılan sürelerin eklenmesi suretiyle ölüm sigortasından yararlanmak için gerekli prim ödeme gün sayısının tamamlanması halinde, hak sahiplerinin yazılı isteği üzerine 31 inci maddenin ikinci fıkrasına göre ihya edilir….”

5510 sayılı Kanun'un 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı Kanun'un 70 inci maddesi ile değişik geçici 5 maddesi “Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için bu Kanuna göre yapılacak toptan ödemelerin, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki hizmet sürelerine ait bölümü, bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanarak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile toptan ödemenin yapılmasına ilişkin yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile çarpılarak bulunan tutar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki süreler için bu Kanuna göre hesaplanan toptan ödeme tutarına ilâve edilerek ödenir.

Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce toptan ödeme yapılarak tasfiye edilen hizmetlerin 31 inci, 36 ncı ve 41 inci maddelere göre ihyasında veya borçlanılmasında, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre hesaplanan tutarı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile ihya talebine ilişkin yazılı istek tarihi arasında geçen yıllar için, her yılın güncelleme katsayısı ile çarpılarak bulunan değeri dikkate alınır.” hükümlerini içermektedir.

3. Değerlendirme

Eldeki davada, davacının 31.10.2000 tarihinden beri kendisinden haber alınamayan ve Mahkeme kararıyla gaipliğine karar verilen muris babasının 506 sayılı Kanun kapsamında toplam 760 gün sigortalı olduğu, 14.01.2010 tarihinde davacının 170 gün askerlik borçlanması yaparak ölüm aylığı talebi üzerine, ölüm aylığı bağlanması şartları oluşmadığından sigortalılık süresine ait primlerin toptan ödemeye konu edilerek hizmetlerin tasfiye edildiği ve 760 gün prim karşılığının 122,58 TL olarak 20.05.2010 tarihinde geri ödendiği,

ayrıca askerlik borçlanması karşılığı ödenen miktarın da 23.03.2010 tarihinde iadesinin talep edilmesi üzerine 1.321,92 TL olarak kurum tarafından 24.03.2010 tarihinde iade edildiği, yargılama aşamasında davacı tarafından 170 gün askerlik borçlanması karşılığı iade edilen prim ödemeleri ihya edilerek 6.487,20 TL olarak 22.02.2021 tarihinde kuruma ödemesi yapılmışsa da ölüm toptan ödemesinin geri ödendiğine dair dosyada belge bulunmadığı ancak Mahkemece, 506 sayılı Kanun'un 66 ncı maddesi gereğince talebin kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan ve süreç içinde mevzuatta meydana gelen değişiklikler ışığında, somut olay incelendiğinde; 5510 sayılı Kanun'un 36/son hükümlerine göre toptan ödeme yapılarak tasfiye edilmiş 760 günlük sürenin ihyası ve ihya edilen süreye ilişkin tutarın ödenmesi halinde ödemeyi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanabileceği hususu gözetilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,