Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8912 K.2023/10828

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde.

Kurumun kendi kusurundan dolayı tek taraflı olarak emeklilik statüsünü iptaliyle ortaya çıkan zarardan davacının sorumlu tutulmasının Devletin yükümlülüklerine aykırılık teşkil ettiğini, bu yüzden tahakkuk edilen borcun Anayasa'nın 2, 13, 35, 60 ve 12 nci maddelerine, Hukuk Devleti ilkesine ve mülkiyet hakkının korunmasını sağlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına aykırılık teşkil ettiğini ileri sürerek, 23.05.2019 tarih ve 687925655 sayılı ...

Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Osmangazi Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından gönderilen yersiz ödeme konulu borç bildirim belgesine istinaden 79.043,80 TL olarak tahakkuk ettirilen Kurum işleminin iptaline, borçlu olunmadığının ve iade yükümlülüğünün bulunmadığının tespitine ayrıca yersiz ödenen malullük aylıklarının ... tarafından geri istenmesi sonucu oluşan mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacı yanın, tahsis dosyasının incelenmesi neticesinde; sigortalının 10.01.2012 tarihli talebine istinaden 2105735188 tahsis numarası ile 2876 gün (4/1-a) hizmet, 1529 (4/-b) hizmet ve 600 gün askerlik borçlanması ile topla' 5005 gün üzerinden, 5000 gün 45 yaş 25 yıl şartlarını sağlayarak 01.02.2012 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlandığını,

07.12.2018 tarih 167575012 sayılı yazı ve ekinde yer alan tespit tutanağında ... sicil no.lu işyerinin 1995/2 nci dönem bordrosunun sehven 1994/2 nci dönem olarak işlenen mükerrer kaydının silinmesi ve aylık bağlananların 1994/2 nci döneme işlenen mükerrer hizmetleri için ikinci karar işlemi yapılması gerektiği yönünde yazı yazıldığını, bunun üzerine davacıya Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 35 inci maddesi gereğince Kuruma müracaat ederek talep vermesi yönünde 06.03.2019 tarih ve 3634154 sayılı yazı ile bildirim yapıldığını,

24.04.2019 tarih 6264051 sayılı dilekçe ile sigortalının aylığının Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 35 inci maddesi kapsamında değerlendirilmesi yönünde dilekçe verdiği ve dilekçesine istinaden işlem yapıldığı, 2018/38 sayılı genelge çerçevesinde ve ek 35 inci madde de dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde 23.05.2019 tarihinde ikinci karar işlemi yapılarak sigortalının 25 yıl 45 yaş 5000 gün şartını sağlayamaması nedeniyle aylığın bağlandığı günden itibaren iptal edilerek 79.043,80 TL tutarında yersiz ödeme borcu oluşturulduğunu, 24.05.2019 tarih 7896452 sayılı,

19.06.2019 tarih 8903348 sayılı ve 05.07.2019 tarih 9764459 sayılı yazılar ile davacının konu hakkında bilgilendirildiğini ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabulü ile davacının 66.529,66 TL yönünden borçlu olmadığının tespitine, iade ile hükümlü olduğu miktarın 12.514,14 TL olduğunun ve söz konusu miktarın 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b bendi kapsamında 01.01.2020 tarihinden itibaren başlanmış olan yaşlılık aylıklarından kesilmek suretiyle tahsili gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde; davalı Kurumun hatasından kaynaklanan idari işlemden dolayı müvekkilinin borçlu ve sorumlu tutulamayacağını, Kurumun kusurlu olduğunu, davanın talepleri gibi kabulü gerektiğini, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; davanın haksız ve her tür dayanaktan yoksun olduğunu, Kurum işleminde hata bulunmadığını, davanın reddi gerektiğini, kararın yasaya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraf vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, davacının hiç bir kusuru olmadan sırf davalı idarenin kendi kusurlu işleminden ötürü uğradığı zararın davacıya yüklenemeyeceğini, davacı adına tahakkuk ettirilen borcun idarenin sehven yapmış olduğu eylemden kaynaklandığını, Kurumun kendi kusurundan dolayı tek taraflı olarak emeklilik statüsünün iptaliyle ortaya çıkan zarardan davacının sorumlu tutulmasının devletin yükümlülüklerine ve özellikle Anayasa'nın 60 ıncı maddesine aykırılık teşkil ettiğini, davacının Kurum hatasıyla oluşan borçtan hiç bir şekilde sorumlu tutulamayacağını beyanla eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacı hakkında yaşlılık aylığının iptal edilerek yersiz ödeme borcu çıkarılmasına dair Kurum İşleminin iptali ile davacının davalı Kuruma borçlu olmadığının tespiti hususlarına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri.

3. Değerlendirme 1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre davacı tarafın temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-Davalı tarafın temyiz talebi yönünden somut olay incelendiğinde, davacının çalışmasının geçtiği ... sicil no.lu işyerinin 1995/2 nci dönem bordrosunun sehven 1994/2 nci dönem olarak işlenen mükerrer kaydının silinmesi üzerine davacının aylık bağlama şartlarını kaybettiği, bu defa davalı Kurumca aylığın bağlandığı günden itibaren iptal edilerek 79.043,80 TL tutarında yersiz ödeme borcu oluşturulduğu,

buna göre davacı tarafça kendisine ödenen aylıkların kesilerek borç çıkarılmasına yönelik Kurum işleminin iptali istemli olarak açılan işbu davada, Mahkemece, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin Geçici 35 inci maddesinin 3 üncü fıkrasının "Birinci fıkranın (a), (b) veya (c) bentleri kapsamında tahakkuk edecek borç tutarları ile bu madde kapsamında olanlara son aylık ödenen tarihten eksik hizmet süresi kadar geriye gidilerek tespit edilecek sürede yapılmış olan yersiz ödemeler Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında aylıklarından kesilmek suretiyle tahsil edilir..." hükmü gereğince;

son aylığın ödendiği 22.03.2019 tarihinden eksik hizmet süresi kadar geriye gidilmek suretiyle 22.09.2018 - 22.03.2019 tarihleri arasındaki aylık tutarlarının aylıklarından kesilmek suretiyle tahsil edilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, söz konusu hüküm yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır

Davanın yasal dayanağı olan 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b maddesi “Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.

Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.” hükmüne amir olup, alacağın genel hükümlere göre geri alınması istemi ilgili kanun maddesi gereğidir.

Hükme esas alınan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin davalı Kurumun kendi iç işleyişine ilişkin olduğu, normlar hiyerarşisi nazarında, belirtilen yönetmelik hükmünün kanuna aykırı olamayacağı belirgin olmakla, mahkemece işin esasına girilip davanın yasal dayanağı olan 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b maddesi gereğince talep konusu değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi yerine yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin ilgiliden alınmasına,

3- Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,