Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/9353 K.2023/8504

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.09.1999 tarihinden 2013 yılına kadar davalı ... Kurumuna bağlı Fatma Özkan İlköğretim Okulunda öğretmen yardımcısı ve temizlik elemanı olarak çalıştığını, müvekkilinin 2010 yılında müfettişlerin okula teftiş için gelmesi üzerine teftiş esnasında sigortasız olduğu kendisine bildirildiğini belirterek müvekkilinin Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Fatma Özkan İlköğretim Okulunda 01.09.1999 - 01.05.2013 tarihleri arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.09.1999 olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

Feri müdahil Kurum vekili; davanın reddini istemiştir.

Davalı vekili; okuldaki öğrenci velilerinin okula gelmek yerine davacıya belli bir ücret vererek kendilerinin yerine gitmesini istediklerini, davacının da bu hususu kabul ederek okula gelip gitmeye başladığını, Sakarya SGK İl Müdürlüğünün 01.06.2010 tarihinde yaptığı araştırmada davacının raporda belirtilen tarihler arasında Kurumda çalıştığının belirlendiğini, davacının Sakarya İş Mahkemesinin 2013/1270 Esas sayılı dosyasında açtığı alacak davasında 2010 yılında işten çıkarıldığından bahsettiğini belirterek, açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesince; davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine, 1-Davacının talep konusu dönemde davalı Bakanlığa ait 1081189.054 sicil sayılı dosyada işlem gören işyerinde; a) 01.10.2000-18.06.2010 tarihleri arasında Okulların açık olduğu dönemlerde 506 ve 5510 sayılı Kanun'a tabi olarak günlük brüt asgari ücret üzerinden hizmet akdi ile kısmi süreli olarak ayda 10 gün çalıştığı,

b) Kuruma bildirilen hizmetleri dışında.

2000/10 ayında 10 gün, 2000/11 ayında 10 gün, 2000/12 ayında 10 gün, 2001/1 ayında 10 gün, 2001/2 ayında 6 gün, 2001/3 ayında 10 gün, 2001/4 ayında 10 gün, 2001/5 ayında 10 gün, 2001/6 ayında 5 gün, 2001/9 ayında 8 gün, 2001/10 ayında 10 gün, 2001/11 ayında 10 gün, 2001/12 ayında 10 gün, 2002/1 ayında 10 gün, 2002/2 ayında 5 gün, 2002/3 ayında 10 gün, 2002/4 ayında 10 gün, 2002/5 ayında 10 gün, 2002/6 ayında 5 gün, 2002/9 ayında 8 gün, 2002/10 ayında 10 gün, 2002/11 ayında 10 gün, 2002/12 ayında 10 gün, 2003/1 ayında 10 gün, 2003/2 ayında 5 gün, 2003/3 ayında 10 gün, 2003/4 ayında 10 gün, 2003/5 ayında 10 gün, 2003/6 ayında 5 gün,

2003/9 ayında 8 gün, 2003/10 ayında 10 gün, 2003/11 ayında 10 gün, 2003/12 ayında 10 gün, 2004/1 ayında 8 gün, 2004/2 ayında 8 gün, 2004/3 ayında 10 gün, 2004/4 ayında 10 gün, 2004/5 ayında 10 gün, 2004/6 ayında 4 gün, 2004/9 ayında 5 gün, 2004/10 ayında 10 gün, 2004/11 ayında 10 gün, 2004/12 ayında 10 gün, 2005/1 ayında 8 gün, 2005/2 ayında 8 gün, 2005/3 ayında 10 gün, 2005/4 ayında 10 gün, 2005/5 ayında 10 gün, 2005/6 ayında 8 gün, 2005/9 ayında 8 gün, 2005/10 ayında 10 gün, 2005/11 ayında 10 gün, 2005/12 ayında 10 gün, 2006/1 ayında 5 gün, 2006/2 ayında 10 gün, 2006/3 ayında 10 gün, 2006/4 ayında 10 gün, 2006/5 ayında 10 gün,

2006/6 ayında 6 gün, 2006/9 ayında 5 gün, 2006/10 ayında 10 gün, 2006/11 ayında 10 gün, 2006/12 ayında 10 gün, 2007/1 ayında 5 gün, 2007/2 ayında 10 gün, 2007/3 ayında 10 gün, 2007/4 ayında 10 gün, 2007/5 ayında 10 gün, 2007/6 ayında 6 gün, 2009/9 ayında 3 gün, 2009/10 ayında 10 gün,2009/11 ayında 10 gün, 2009/12 ayında 10 gün, 2010/1 ayında 8 gün, 2010/2 ayında 8 gün, 2010/3 ayında 10 gün, 2010/4 ayında 10 gün, 2010/5 ayında 10 gün ve 2010/6 ayında 6 gün olmak üzere toplam 694 gün daha günlük brüt asgari ücret üzerinden hizmeti olduğunun tespitine,

c) Davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.10.2000 olduğunun tespitine,

d) 01.09.1999-30.09.2000 tarihleri arasında ve 19.06.2010-01.05.2013 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığı iddiasının kanıtlanamadığından reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi taraf vekilleri istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

Davacı vekili; gerekçeli karara dayanak tutulan bilirkişi raporunda hesaplamaya dahil edilmeyen 01.09.1999-30.09.2000 tarihleri ile 19.06.2010-01.05.2013 tarihleri arasında davalı nezdinde çalıştığının tanık beyanlarıyla sabit olduğunu, müvekkilinin okulda yaptığı işler göz önüne alındığında part-time çalışmasının mümkün olmadığını, kabul anlamına gelmemekle birlikte, davacı müvekkilin kısmi süreli olarak çalıştığının kabulü halinde dahi, karara dayanak tutulan bilirkişi raporunda neye göre ayda 10 gün üzerinden hesaplama yapıldığının anlaşılamadığını, bir çalışmanın kısmi süreli çalışma olarak kabul edilebilmesi için,

haftalık çalışma süresinin en fazla normal haftalık çalışma süresinin 2/3’ü (30 saat) olması gerektiğini, davalı ... okulunda haftalık çalışma süresinin 45 saat olduğunun kabulü halinde davacının haftalık 30 saat (günlük 7,5 saat çalışmadan haftalık 4 gün, aylık 16 gün) kısmi çalışma yaptığının tespiti gerekmekte iken, davacının ayda 10 gün çalışma yaptığının tespitinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, davanın tümden kabulü gerektiğini belirterek,

Davalılar Milli Eğitim Bakanlığı ve ... vekili; Mahkemece kısmen kabul edilen hizmet süresine ilişkin davacının herhangi bir belge çalışma olgusunu ispatlayamadığı gibi tanıkların yalnızca lehe olan beyanlarına itibar ederek karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda günlük 3,5 saat çalıştığı varsayılarak ayda 10 gün olmak üzere 694 gün hizmet süresi hesaplaması yapılmış olsa da; bu hususa ilişkin itirazlarının Mahkemece değerlendirilmediğini, fiili çalışmanın ispat edilemediğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek,

Feri müdahil Kurum vekili; fiili çalışmanın ispat edilemediğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf yoluna başvurmuşlardır.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı ve Mahkemenin gerekçesine göre, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, davacı vekilinin, davalılar vekilinin ve feri müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının oy birliği ile esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekileri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

Davalı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

Feri müdahil Kurum vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık; hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Öte yandan 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddesi hükmüne göre. Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.

Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde. Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihide kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.

3.Değerlendirme 1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı 01.09.1999 tarihinden 01.05.2013 tarihine kadar ki çalışmalarının tespitini istemiş; Mahkemece davanın kısmen kabulü ile davacının 01.10.2000-18.06.2010 tarihleri arasında okulların açık olduğu dönemlerde kısmi süreli olarak ayda 10 gün çalıştığının, sigorta başlangıç tarihinin 01.10.2000 olduğunun tespitine, 01.09.1999-30.09.2000 tarihleri ve 19.06.2010-01.05.2013 tarihleri arasındaki dönemler yönünden ise hizmet akdi ile çalıştığı iddiasının kanıtlanamadığından taleplerinin reddine karar verilmiş ise de hüküm eksik incelemeye ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

2.Somut olayda, davacının 25.10.2007 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verdiği şikayet dilekçesinde, 1999 - 2000 Eğitim Öğretim yılından itibaren Fatma Hanım İlköğretim Okulunun ana sınıfında temizlik görevlisi olarak çalıştığını, 9 senedir talep etmesine rağmen sigortasının yapılmadığını belirttiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Kontrol memuru tarafından düzenlenen 08.09.2010 tarihli tespit raporunda, iş yerinde fiilen çalıştığı tespit edilen davacının 20.09.2007 tarihi itibariyle tescilinin sağlanması amacıyla işverenden sigortalı işe giriş bildirgesi talep edilmesi, ibraz edilmemesi halinde re'sen düzenlenmesi gerektiğinin belirtildiği,

rapor üzerine ... Okul Aile Birliği ünvanlı iş yerinde davacının 20.09.2007 - 25.01.2008, 11.02.2008 - 13.06.2008, 20.09.2008 - 23.01.2009 ve 09.02.2009 - 12.06.2009 tarihleri arasında çalıştığına ilişkin hizmet sürelerinin işlendiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında;

a) 25.10.2007 tarihli şikayet dilekçesi üzerine feri müdahil Kurum tarafından davacının 20.09.2007 - 12.06.2009 arası eğitim - öğretim sezonlarında aylık 30 gün üzerinden çalışması tespit edilerek, giderek anılan tespit üzerine davalı işverenlikçe belirtilen dönemlere ilişkin aylık ve dört aylık prim hizmet belgelerinin verilmiş olması karşısında Mahkemece aynı döneme ilişkin aylık 10 gün üzerinden çalışmanın varlığına hükmedilmiş olması bir çelişki olup davacının bu dönemde tam süreli veya kısmi süreli çalışıp çalışmadığına ilişkin usulünce yapılacak araştırma ile ortaya konulup sonucuna göre karar verilmesi gerekirken bu yönde bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın aylık 10 gün üzerinden karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

b) 19.06.2010 -01.05.2013 arası dönem yönünden Mahkemece sübut bulmayan istemin reddine karar verilmiş ise de yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Mahkemece uyuşmazlık konusu dönemin tamamında çalışması tespit edilen yeteri kadar ilgili okulun müdür, müdür yardımcısı, öğretmen, şef, hizmetli gibi görevlileri tanık olarak dinlenmeli, dosya kapsamında dinlenip beyanlarına itibar edilen, ancak davacı yanın çalışma süreleri konusunda ayrıntılı ve net ifadeleri olmayan idareciler tekrar dinlenmeli, davacının bu süreler içerisinde çalışıp çalışmadığı, işe başlangıç ve sonlanış tarihleri, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliğine göre eylemli çalışmanın var olup olmadığı, sürekli veya kesintili olup olmadığı,

ücretini ne şekilde aldığı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, sonucuna göre karar verilmelidir.

3.O halde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,