Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/9514 K.2023/11121

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 2009 yılı Mart ayında 20 ay sözleşme imzalayarak İvedik'te bulunan Posta İşleme Merkezinde arabasıyla günlük 45 TL yevmiye ile işe başladığı, sözleşme gereği mazot farkı beklerken Temmuz 2009 tarihinde yevmiyesinin günlük 40 TL'ye düşürüldüğü, 2010 yılı 30 Nisan'da nedensiz olarak işine son verildiği, sözleşme tarihindeki günlerin sigorta primlerini talep ettiği, haklarını aldığına dair kendisine kağıt imzalatıldığı, çalıştığı sürede arabayı sigortasız kullandığı iddiasıyla 01.03.2009 tarihinden 30.04.2010 tarihine kadar hizmet akdi ile fiilen çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili; aşamalarda davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre, yetki, husumet itirazları bulunduğu, davacının çalışmasının bulunmadığı, şirket hakkında verilen iflas kararının henüz kesinleşmediği, ikinci alacaklılar toplantısı yapılmadığı, davacının çalıştığına ilişkin İflas Masasında hiçbir kayıt bulunmadığı, şirketin PTT ile imzaladığı sözleşme gereği çalıştırdığı tüm işçilerin SGK kayıtlarının bulunmasının zorunlu olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından; davalı ... Turizm Ltd. Şti. İflas Masasının davacının çalıştığına ilişkin İflas Masasında hiçbir kayıt bulunmadığını ifade ettiği, ... sicil numaralı “Dağıtım İşi” mahiyetinde bulunan davalı ... Ltd. Şti. işyerinin 01.04.2009 - 31.03.2010 tarihleri arasında (... PTT Başmüdürlüğü) adresinden olmak üzere Kanun kapsamında bulunduğu, tüm bilgi ve belgeler kapsamından davacının çalıştığının anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacı ... Okan'ın ... sicil numaralı Asgün Turizm şirketine ait iş yerinde 01.04.2009 - 31.03.2010 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu, Kurumun feri müdahil olduğunu aleyhe vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesi gerektiği, bilirkişi raporunun eksik inceleme dayalı olduğu, davacının çalışmasının gerçek ve fiili çalışma olduğu yönündeki tespitinin hatalı olduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının Mart/2009-Nisan/2010 tarihleri arası dönemde kesintisiz çalıştığının tespitini talep ettiği, davacı adına davalı tarafından herhangi bir bildirim yapılmadığı, işyerinin Nisan/2009 - Mart/2010 arasında tescilli olduğu, davacı tarafından gösterilen tanığın davacının çalıştığı yönünde beyanda bulunduğu, bordro tanıklarının da davacının iki yıl kadar şoför olarak çalıştığını belirttikleri, ayrıca alacak davasında dinlenen tanıkların davacının şoför olarak taşıma işini yaptığını beyan ettikleri gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 01.03.2009 - 30.04.2010 tarihleri arasında çalıştığının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk 1. Anayasa'nın 60 ncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

3. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer. "

5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

3. Değerlendirme 1. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2. Davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrası hükmüne göre, bir hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar kimseler anılan Kanun kapsamında sigortalı sayılır. Bir başka anlatımla, sigortalı ile işveren arasındaki iş ilişkisinin hizmet akdine dayanması gerekir.

3. Hizmet akdinin belirleyici özelliği ise “zaman” ve "bağımlılık" unsurlarıdır. Bu çerçevede, belirli yada belirsiz bir sürede iş gücünü sunan kimse (sigortalı) ile bunu kabul eden kimse yada kimseler arasındaki iş ilişkisini hizmet akdi olarak tanımlamak mümkündür. Bağımlılık unsurunun varlığı için de, işverenin her an ve durumda çalışanı denetleme ve isteğine göre sigortalıya iş edimini yaptırma gücünün varlığı şarttır.

4. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

5. Somut olayda, davacının davalı işverene ait personel taşımacılığı iş yerinden herhangi bir sigorta bildirimi bulunmamaktadır. Davalı işverenin PTT Altındağ Başmüdürlüğü adresinde posta dağıtım işi yaptığı anlaşılmaktadır. Davacı kendisine ait araçla davalı adına posta dağıtım personelinin taşınması işini yaptığını iddia etmektedir. Davacının işverene ait iş yerinde hizmet akdinin unsurlarından olan bağımlılık koşulu gerçekleşecek biçimde çalışıp çalışmadığı, giderek hizmet akdinin unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği hususu yeterince incelenmemiştir.

6. Öncelikle davacı asılın beyanına başvurularak davalı ile arasında herhangi bir yazılı sözleşme bulunup bulunmadığı, mesaisinin tümünü PTT dağıtım işine hasredip hasretmediği, başka servis ve taşımacılık işi yapıp yapmadığı, kiminle yazılı ya da sözlü sözleşme yaptığı, kimden ve ne kadar ücret aldığı sorulmalıdır.

Davalı ile PTT arasında akdedilen taşımacılık sözleşmeleri, davacının aracına ilişkin trafik tescil kayıtları, davacı adına tutulan trafik ceza tutanakları, varsa davacının vergi kaydı getirtilmelidir. Ayrıca dönem bordrolarında yer alan ve aynı dönemde çalışan kişiler saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmadır.

Böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak hizmet akdinin unsurlarının oluşup oluşmadığı ve davacının çalışma süresi hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

7- Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,