Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/9608 K.2023/10874

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle dahili davalı şirket yönünden feragat nedeni ile davanın reddine, davalılar ... ve dahili davalı ... yönünden ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı asil dava dilekçesinde özetle; davalı işveren ...'a ait şantiye işyerinde 08.02.2010 tarihinde işe başladığını ve 11.06.2010 tarihine kadar aralıksız çalıştığını, ancak hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini ileri sürerek, 08.02.2010–11.06.2010 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitini istemiş, 21.10.2015 tarihli celsedeki beyanında; inşaat işyerinin ...'a ait olduğunu, sigortasının yapılmamasının sorumlusunun şantiye şefi ... olduğunu ifade etmiş, 07.09.2021 tarihli celsede davacı vekili; "...

Ka Mimarlık Mühendislik Ltd. Şti. vekili ile anlaştık, davalı ... Mimarlık Mühendislik Ltd. Şti.’ye karşı olan davamızdan feragat ediyoruz, karşı taraftan herhangi bir hak ve alacağımız yoktur, davamıza ... ve ... yönünden devam ediyoruz, anılan davalılar hakkında davamızın kabulüne karar verilmesini talep ediyoruz'' şeklinde beyanda bulunmuştur.

II.CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının davacıyı tanımadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

Dahili davalı ... cevap dilekçesi sunmamış, 22.06.2016 günlü celsede. "Ben ...

Çamönü köyünde ...'ın poliklinik tadilatını 2011 yılı olması lazım inşaatını yaptım. ... yanında bir arkadaşı ile götürü olarak çalıştı, orada numune örnek bir yer yaptılar, şirket olmayacağını söylediler ve fatura kesilmeyeceğini belirttiler, numune olduğu için de arada geldi ... kaynakçı olduğunu belirtti ve ben bu işi yapmayacağını belirtti, ben inşaatın belli bir kısmında firmayım orada 5-10 firma vardır. ... ile yanındaki arkadaşı ... ikisi geldi alçı sıva işi örnek bir yer yaptılar, sonra işi bitiremediler, rahmetli olan ... isminde mimar vardı,

hatta işini beğenmediği için de ... ve arkadaşı ... fatura veremeyeceği için faturasız orada iş yapılmadığı için orada faturasız olmayana iş verilmiyordu. ... ve ... arkadaşımızın firması var diye gelmişti, sonra sıkıntıdan dolayı bıraktılar numune yaptıkları için toplam davacının ve arkadaşı ...’in 1-1,5 ay kadar mesaisi vardır, ancak gün bazında yoktur 1 gün gelip 3 gün gelmiyorlardı, ben duvar kırım yıkım tavan çatı işi yaptım ve bahçe düzenlemesini yaptım, burada çalışan hiç kimsenin hakkını almadığını duymadım, zaten sigortasız çalışmak suçtu davacı ve arkadaşı ... benim yanımda çalışmış değildir, işyeri numarasını bilmiyorum ancak ...

SGK’ya kayıtlıyım" şeklinde beyanda bulunmuştur.

Dahili davalı TH ... Mimar. Mühendis. Danışman. İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ortağı Hatice Hafsa Barbaros adına velayeten kendi adına asaleten Elif Barbaros tarafından davaya cevap verilmemiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddiasını yöntemince ispatlaması gerektiğini, 5 yıllık hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Toplanan deliller, dosya kapsamı, tanık beyanları ve bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; davacı ...’in, Kurumda tescil kaydı bulunmayan dahili davalı ... Mimarlık Mühendislik Ltd.

Şti.’nin ... ilçesi Çamönü köyünde yaptığı tadilat işi işyerinde, 08.02.2010 tarihiyle işe başladığı ve 11.06.2010 tarihine kadar her ay 6’şar gün olmak üzere toplam 30 gün çalıştığı, bu çalışmasının Kuruma bildiriminin yapılmadığı, bildirimi yapılmayan günlerde asgari ücretle çalıştığının anlaşıldığı, 07.09.2021 tarihli celsede davacı vekili tarafından "... Ka Mimarlık Mühendislik Ltd. Şti. vekili ile anlaştık, Davalı ... Mimarlık Mühendislik Ltd.

Şti.’ne karşı olan davamızdan feragat ediyoruz, karşı taraftan herhangi bir hak ve alacağımız yoktur, davamıza ... ve ... yönünden devam ediyoruz, anılan davalılar hakkında davamızın kabulüne karar verilmesini talep ediyoruz'' şeklinde beyanda bulunulduğu, davalı ... Mimarlık Mühendislik Ltd. Şti. vekilinin de 07.09.2021 tarihli celsede. "Davacı vekilinin feragat beyanını kabul ediyoruz, masraf ve vekalet ücreti talebimiz yoktur'' şeklinde beyanda bulunduğu nazara alınarak,

1-Davacının davasının dahili davalı şirket yönünden feragat nedeni ile reddine,

2-Davacının davasının davalı ... ve dahili davalı ... yönünden reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde; davacının tüm çalışmasının ...'a ait inşaatta ve dahili davalı ...'nın gözetim ve denetiminde olduğunu, asıl sorumluğun ... ve ...'ya ait olduğunu, ... hakkında yeterince inceleme yapılmadığını, dinlenen tüm tanıklarca dava konusu işyerinin davalı ...'a ait olduğunun beyan edildiğini, iddialarının ispatlandığını, ... Mimarlık firması ile davacının bir ilgisinin olmadığını, davacının bu inşaatta 4 aydan fazla süre ile alçı - alçıpan ustası olarak çalıştığını, sigortasının hiç gösterilmediğini belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 6100 sayılı Kanun'un 355 inci maddesinde yer alan, incelemenin, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılacağı, ancak, kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde bunun kendiliğinden gözetileceği yönündeki düzenleme çerçevesinde yapılan incelemede, istinaf kanun yoluna başvuranın dilekçesinde yer verdiği itirazların, sıralanan gerekçeler ışığında yerinde olmadığı, ayrıca, kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

4. Çekişmeli yargıda kural olarak, “tasarruf ilkesi” geçerlidir ve taraflar dava konusu üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilirler. Bu suretle davaya son verilebilmesinin bir yöntemi davadan feragattir ve anılan Kurum 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 307 ila 312 nci maddelerinde (mülga 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 91 ila 94 üncü maddelerinde) düzenlenmiştir.

3.Değerlendirme 1-İnceleme konusu eldeki davada, davacı davalı ...'a ait işyerinde 08.02.2010–11.06.2010 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitini istemiş, Mahkemece hükümde yazılı gerekçelerle, dahili davalı ... Mimarlık Ltd. Şti. yönünden feragat nedeni ile davanın reddine, davalı ... ve dahili davalı ... yönünden ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir.

2-Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davalı işveren Mustafa Yaşar ile dahili davalı yüklenici ... Mimarlık Ltd.

Şti. arasında ... ili ... ilçesi Çamönü köyünde Poliklinik ve Yaşam Merkezi 4-A yapı sınıfında 1 adet bina ve 1 adet müştemilat yapısının tadilata ve dönüşmeye uygun tasarım yapım işi için tadilat sözleşme imzalandığı, anılan şirket sahibinin vefat etmesi sebebiyle yapılamayan bakiye tadilat işlerinin taşeron olarak dahili davalı ... tarafından tamamlandığı, alçı/alçıpan ustası olarak çalıştığını iddia eden 01.04.1978 d.'lu davacı adına talep edilen dönemde hizmet bildiriminde bulunulmadığı, dosyaya sunulu faturalarda, ...

Mimarlık Ltd.

Şti.’nin, 12.04.2010, 15.04.2010, 19.04.2010, 21.04.2010, 26.04.2010, 03.05.2010, 10.05.2010 ve 17.05.2010 tarihlerinde davalı işveren ...’dan hak ediş aldığı, yine 28.06.2010, 29.06.2010 ve 22.07.2010 tarihli faturalardan, ...’nın ... adına taşeron olarak iş yaptığının anlaşıldığı, vergi kayıtları ve ticaret sicil kayıtlarının dosyaya getirtildiği, davacı ve davalı tanıkları ile kolluk araştırması ile tespit edilen bir kısım tanıkların dinlendiği anlaşılmaktadır.

3-Somut olayda, her ne kadar Mahkemece, davalı ... yönünden ret kararı verilmiş ise de, dosya kapsamına göre davalı ...'ın iş sahibi olduğu ve işverenlik sıfatının bulunmadığı anlaşılmakla adı geçen davalı yönünden husumetten ret kararı verilmesi gerektiğinin gözetilmediği, öte yandan alt işveren konumundaki dahili davalı ... yönünden ise yeterli ve gerekli araştırmanın yapılmadığı, ayrıca sosyal güvenlik hakkından 6100 sayılı Kanun hükümleri kapsamında feragat olanaksız olduğu gibi sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemeyeceği değerlendirilmeksizin dahili davalı asıl işveren ... Mimarlık Ltd. Şti. yönünden feragat nedeniyle davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

4-Mahkemece yapılacak iş; davalı ... yönünden husumetten ret kararı verilerek, dahili davalı alt işveren ... yönünden ihtilaf konusu dönem bordrolarının tamamı getirtilmeli, kayıtlı bulunan bordro tanıkları dinlenmeli, re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda Sosyal Güvenlik Kurumu, belediye, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle davaya konu işyerine komşu işyerleri ayrıntılı bir şekilde araştırılmalı, işyerlerinin uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları, yoksa işyeri sahipleri tespit edilerek,

davacının çalışma süresi ve niteliğine ilişkin bilgi ve görgülerine başvurulmalı, ayrıca dahili davalı asıl işveren ... Mimarlık Ltd. Şti. yönünden davadan feragat edilemeyeceği davacıya bildirilmeli, feragat beyanının HMK.

123 veya 150 inci maddelerinde düzenlenen haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığı kendisine sorulmak suretiyle belirlenmeli, beyanın, anılan anlamlarda kullanıldığı saptandığı takdirde duruma göre 123 veya 150 inci maddelerde öngörülen prosedür işletilmeli, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3.Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,