Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11402 K.2025/5220

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili ve davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıların yanında 04.10.2006-28.12.2013 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen çalışmasının asgari ücret üzerinden tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının çalıştığını iddia ettiği dönemde dava dışı 11 değişik iş yerinde sigortalı çalışmasının bulunduğunu, davacının müvekkiline ait binanın bahçesinde yaptığı çim biçme, sebze ve meyve yetiştirme işlerini komşuluk ilişkisi içinde kendisinin de faydalanması nedeniyle yaptığını, aralarında iş ilişkisi bulunmadığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının aynı anda birden fazla işyerinde çalışmasının fiilen imkansız olduğunu, mutlaka tanık dinlenmesi gerekiyorsa tanıkların çalışıldığı iddia edilen işyerindeki işi bilen ve tanıyan, aynı zamanda dönem bordrolarında adı geçen kişilerden olmasına dikkat edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

''Davanın kısmen kabulü ile

Davacının 14.07.2008 tarihi öncesi çalışmalarının hak düşürücü süre nedeni ile tespiti talebinin reddine,

Davacının 14.07.2008-28.02.2013 tarihleri arasında dava dışı iş yerlerinden bildirilen sürelerin tespitinde hukuki yarar bulunmadığından bu süreler yönünden karar düzenlenmesine yer olmadığına,

Davacının;

-03.02.2009-14.04.2009 tarihleri arasında 70 gün, günlük 22,20 TL ücretle,

-28.04.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 63 gün, günlük 22,20 TL ücretle,

-01.07.2009-06.11.2009 tarihleri arasında 126 gün, günlük 23,10 TL ücretle,

-18.05.2010-30.06.2010 tarihleri arasında 43 gün, günlük 29,30 TL ücretle,

-01.07.2010-24.12.2010 tarihleri arasında 173 gün, günlük 25,35 TL ücretle,

-01.01.2012-12.01.2012 tarihleri arasında 11 gün, günlük 29,55 TL ücretle,

-01.06.2012-30.06.2012 tarihleri arasında 30 gün, günlük 29,55 TL ücretle,

-01.07.2012-13.07.2012 tarihleri arasında 11 gün, günlük 31,35 TL ücretle,

-01.06.2013-30.06.2013 tarihleri arasında 30 gün, günlük 32,62 TL ücretle,

-01.07.2013-28.12.2013 tarihleri arasında 178 gün, günlük 34,05 TL ücretle, 5510 sayılı Kanun kapsamında davalılara ait işyerinde hizmet akdi ile çalıştığının tespitine,'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı Kurum vekili ve davalılar vekilinin istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurularının esastan reddi kararı verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; kurum kayıtlarının doğru olduğunu ve eksik araştırma ile karar verildiğini beyan etmiştir. Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının çalışmalarının eşi ... 'e yardım niteliğinde olup olmadığını, başlı başına hizmet olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin belirlenmediğini, davalıların birlikte işveren olup olmadığının etkin şekilde araştırılmadığını, ...'nun bu dava ile ilgisi olmadığını, davacının ... yanında hiçbir zaman hizmet akdi ile çalışmadığını beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık konusu hizmet tespitine ilişkindir.

1-Davanın yasal dayanağı, 506 sayılı Kanun'un 79. ve 5510 sayılı Kanun'un 86. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

2-Eldeki dosyada; davacı vekili dava dilekçesinde, davacının davalıların yanında villa ve bahçe işlerinde çalışmak üzere, 04.10.2006-28.12.2013 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını beyanla hizmetlerinin tespitini talep etmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilerek hüküm her iki davalı olan ... ve ... adına kurulmuştur.

3-Davacının eşi ile birlikte davalı ...'ya ait evin bahçesinde bulunan müştemilatta kalıdığı, davacının çalışmalarının geçtiğini iddia ettiği villa ve çiftliğin, tapu kayıtlarından anlaşılacağı üzere davalı ...'nun adına kayıtlı olduğu, ...'nun ise ...'nun oğlu olduğu, ...'nun haftada 1 veya 2 gün çiftliğe geldiği anlaşılmıştır. Öncelikle villa ve çiftliğin, davalı ...'ya ait olması ve ...'nun haftada 1 veya 2 kez bu eve gelmesi davalı ...'ya işveren sıfatı vermeyeceğinden davalı ... hakkında hüküm kurulması isbetsizdir. Bu nedenle davalı ... hakkında davanın reddine karar verilmesi gereklidir.

4-Davalı ... yönünden ise Mahkemece verilen karar eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirme sonucu verilmiştir. Davacının, davalının çiftlik içerisinde müştemilatta kaldığı, çiftliğin işleri ile davacının eşi ...'nın ilgilendiği ve hatta ...'nın bu iş yerinde çalışmalarının da Kuruma bildirildiği, buna karşılık davacının başka iş yerlerinde güvenlik elemanı olarak çalıştığı, arada sırada bahçe işlerinde budama, sebze bakım işleri, ekim dikim işleri, tavukları bakım işlerinde eşine yardım ettiği bu hali ile davacının faaliyetlerinin eşe yardım niteliğinde olduğu ancak buna rağmen Mahkemece davacı hakkında hizmet tespitine karar verilmesi ve davalı ... hakkında davanın reddine karar verilmemesi eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirme niteliğinde olup bozma nedenidir.

VI. KARAR