Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11506 K.2024/13306

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 18.10.1990 tarihi olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, Kurum işlemleri mevzuata uygun olduğundan davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 06.04.2021 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının ... sicil no.lu işyerinde 18.10.1990 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile en az (1) gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 18.10.1990 olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 06.04.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 14.09.2021 tarihli kararıyla başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA KARARI

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 14.09.2021 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 24.01.2022 tarihli kararı ile "..Somut olayda, davacının 18.10.1990 tarihinde işe başladığına dair işe giriş bildirgesinin 05.11.1990 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettiği, bir davacı tanığının çalışmayı doğruladığı, diğerinin davacıyı hatırlamadığı, 1990/3. dönem bordrosunun bulunmadığı, ...

Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünden gelen yazı cevabında davacının 1989 – 1996 yılları arasında usta öğretici olarak kısmi süreli görev yaptığı belirtilmesine rağmen davacı adına 1992/1 – 1996/5 dönemleri arasında bildirim yapıldığının anlaşılması karşısında, verilen kabul kararı eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır.

Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı olan Halk Eğitimi Merkezi bir kamu kurumu olup, bu gibi işyerlerinde resmi kayıtlara dayanılması ve ücretlerin yazılı belge ile ödenmesi esastır. Mahkemece, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğündeki, tespiti istenen tarihi kapsayacak şekilde ücret bordrosu, ders programı, varsa puantaj kayıtları getirtilerek, davacıya ilişkin kayıt bulunup bulunmadığı saptanmalı, davacının işyeri özlük dosyasının eksiksiz bir örneği işyerinden getirtilerek,

davacının resmi kayıtlara geçmeyen ancak çalıştığını ve ücretini aldığını gösterir belgelerin bulunup bulunmadığı araştırılmalı, yoksa bunun nedenleri araştırılmalı, tespiti istenen tarihte davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tanıklar re'sen belirlenerek kanaat edinmeye yetecek miktarda tanığın beyanına başvurulmalı, tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir...." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Mahkememizce bozma ilamı uyarınca Kars İl Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitim Merkezine müzekkere yazılarak. "Davacı ...'ın.

1-)Halk Eğtimi Merkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğündeki işe giriş bildirgesi verilen 1990 yılı Ekim ayındaki çalışmasına ilişkin olarak işyeri özlük dosyasının, hangi tarihler arasında çalıştığını gösteren belgelerin, görev tanımının ne olduğunu gösteren belgelerin, ücret bordolarının, ders programının, varsa puantaj kayıtlarının, ücretini aldığını gösteren yazılı belgelerin kayıtlarınızdan araştırılarak birer örneğinin çıkartılması, yoksa bunun nedenleri hakkında bilgi verilmesi, 2-)Halk Eğtimi Merkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğünde 1990/3.

Dönemde (1990 yılı Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında) çalışanları gösterir dört aylık sigorta primleri bordrosunun ve bordrolarda yer alan kişilerin T.C. kimlik numaralarının tespit edilmesi, 1990 yılı Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında çalışanlar için dönem bordrosu verilmemiş ise bunun sebebinin açıklanarak,

1990 yılı Ekim, Kasım aylarında Halk Eğtimi Merkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğünde fiilen çalışan tüm kişilerin (öğretmen, hizmetli, müdür, müdür yard. idari görevli v.s) tespit edilerek T.C. kimlik numaralarının bildirilmesi," istenmiş, Kars İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 19.12.2021 tarihli cevabi yazısı ile Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde yapılan arşiv araştırması sonucu ...'a ait bilgi ve belge bulunamadığı bildirilmiş,

aynı hususlarda yeniden yazılan müzekkeremiz üzerine Kars İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 17.03.2023 tarihli cevabi yazısı ekinde bulunan Kars Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünün 15.03.2023 tarihli yazıları ile ... (...)'ın kayıtlarında ... olarak geçtiği, 1990 yılı Ekim ayının 30-31.

Günleri 6'şar saat, toplamda 12 ders saati (2 gün) olarak Kurumlarının ek ders karşılığı çalışan kadrosuz usta öğretici personeli listesinde yer aldığı, Kurumlarının arşivinde bunun dışında bilgi ve belge bulunmadığı, Kurumlarının arşivinde maaş bordrolarının bulunamadığı, ...'a ait işe giriş bildirgesinin bulunduğu, ayrıca Kurumlarının 28.11.1990 tarih ve 232336 sayılı yazısı ile gönderilen yazıda ...'ın da bulunduğu listede 1 Kasım 1990 tarihinden itibaren Kurumlarında ilişiği kesilerek görevine son verildiğine dair yazı yazıldığı,

durumdan anlaşılacağı üzere ...'ın Kurum'un puantaj defterinde sadece 2 gün, 12 ders saati, 30-31 Ekim 1990'da ilişkisinin olduğu anlaşıldığı hususlarının belirtildiği görülmüş, yazı ekinde 1990 yılının Ekim ayına ilişkin ek ders puantaj cetveli ile Kars Halk Eğitim Merkezi 1990 yılı personel isim listesi örneği gönderilmiştir.

1990 yılı Ekim ayına ilişkin ek ders puantaj cetvelinin 51. sırasında ...'ın, 50. sırasında tanık olarak dinlenen ... (...)'in isminin bulunduğu görülmüştür.

Kars Halk Eğitim Merkezi 1990 yılı personel isim listesinde ismi bulunan ..., ..., ... tanık olarak dinlenmiştir. ...Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının 18.10.1990 tarihinde işe başladığına dair işe giriş bildirgesinin 05.11.1990 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettiği, 1990/3. dönem bordrosunun bulunmadığı,

Kars Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 17.03.2023 tarihli yazı cevabı ekinde bulunan 15.03.2023 tarihli Kars Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünün yazı cevaplarından anlaşıldığı üzere davacının 1990 yılı Ekim ayına ilişkin puantaj cetvelinin 51. sırasında 30 Ekim 1990 ve 31 Ekim 1990 tarihlerinde günde 6 saatten 12 ders saati çalışmasının bulunduğu, bu çalışmanın davacıya ait olduğunun dosya kapsamı ile sabit olduğu, zira aynı listede 50. sırada ismi bulunan ... (...)'in davacının çalışmasını doğruladığı ve yine 15.03.2023 tarihli yazı eklerinde bulunan ...

Okulu Müdürlüğünün 28.11.1990 tarihli yazılarında da davacının sigorta sicil numarası ve isminin de bulunduğu listedeki kişilerin 1 Kasım 1990 tarihinden itibaren Kurum ile ilişiğinin kesildiğinin belirtildiği, bu yazıdan da davacının 1 Kasım 1990 tarihinden önce ...

Müdürlüğünde usta öğretici olarak fiili bir çalışmasının bulunduğunun açıkça anlaşıldığı, tüm bunlara göre davacının işe giriş bildirgesinin verildiği tarihte fiili çalışmasının bulunduğu sonuç ve kanaatine varıldığından..." gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının, ... sicil no.lu işyerinde 18.10.1990 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile en az (1) gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 18.10.1990 olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini beyanla karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Yasa'nın 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozma ilamı gereği ... celbedilen puantaj kayıtlarında davacının adının 1990 yılı Ekim ayının 30-31. günleri 6'şar saat, toplamda 12 ders saati (2 gün) olarak Kurumlarının ek ders karşılığı çalışan kadrosuz usta öğretici personeli listesinde yer aldığı, Kurumlarının arşivinde bunun dışında bilgi ve belge bulunmadığı, Kurumlarının arşivinde maaş bordrolarının bulunamadığı, ...'ın da bulunduğu listede 1 Kasım 1990 tarihinden itibaren Kurumlarından ilişiği kesilerek görevine son verildiğine dair yazı yazıldığı,

...'ın Kurumun puantaj defterinde sadece 2 gün, 12 ders saati, 30-31 Ekim 1990'da ilişkisinin olduğu anlaşıldığı hususlarının belirtildiği anlaşılmakla kamu kurumu niteliğindeki dava konusu işyerinde tutulan puantaj kaydında davacı adına 30.10.1990 ve 31.10.1990 tarihlerine ilişkin çalışmalarının kayıt altına alındığı, davacının fiili çalışma iddiasının ise 18.10.1990 tarihine ilişkin olduğu ve bu tarihe dair herhangi bir kaydın olmadığı anlaşılmakla davanın reddi gerekirken kabulü isabetsiz olup bozma nedenidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR