Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11734 K.2025/1425

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Fındık Gıda Tic. ve Ltd. Şti. vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı işyerinde 20.05.2008 - 05.09.2014 tarihleri arasında aralıksız olarak çalıştığı halde, davalı şirket tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna davacının çalışması hakkında her ay için 30 günlük çalışmasının 15 gün olarak gösterildiğini belirtmiştir. Davacının davalı işyerinde çalıştığı halde davalı Kuruma bildirilmeyen 1106 gün süre ile İş Kanunu kapsamında hizmet süresinde çalıştığının/hizmet süresinin tespiti ile davalı Kuruma ödenmeyen primlerinin davalı işveren tarafından ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı şirket vekili cevap dilekçesi ile davacının hizmetlerinin davalı Kuruma eksiksiz bildirildiğini, davalı iş yerinde davacının 15 gün çalıştığını, iş akdinin bu şekilde yapıldığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesi ile Kurum kayıtlarının incelenmesinde davacının davalı işyerinde süreklilik arzeden çalışma olgusunun olmadığını, iddia edilen eylemli ve fiili çalışmayı ortaya koyacak belgelerin ise işe giriş bildirgesiyle birlikte, belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile 4 aylık prim bordroları gibi belgelerin Kuruma verilmesi gerektiğini belirterek haksız ve yersiz açılan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ''1-Davacının davasının kısmen kabulü ile a)Davacının 20.05.2008 ile 14.04.2014 tarihler arasında sigortaya bildirilmeyen 1050 gün iş kanunu kapsamında davalı işverende çalıştığının tespitine,'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı vekilinin istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkilinin işyeri küçük ölçekli bir işyeri olup fındık sezonu dışında doğru dürüst faaliyeti olmadığını, davacının isticvabında imzasını kabul ettiğini, davacı tarafından imzalanan ibranemenin iş akdi anlamını taşıdığını ve burada çalışmanın ayda 15 gün olarak belirlendiği hususu hiçbir tereddüte yer vermediğini, eksik araştırma ile karar verildiğini, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; zaman aşımı itirazında bulunulduğunu ve eksik inceleme ile karar verildiğini beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Davaya konu uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1- Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir. Çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2- 1-Davacının davasının kısmen kabulü ile davacının 20.05.2008 ile 14.04.2014 tarihler arasında sigortaya bildirilmeyen 1050 gün iş kanunu kapsamında davalı işverende çalıştığının tespitine, karar verilmiş ise de verilen karar eksik araştırmaya ve hatalı değerlendirmeye dayanmaktadır.

Davacının hizmet cetvelinde, davalı 1.... sicil numaralı .... Fındık Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden 20.05.2008 - 17.04.2014 tarihleri aralığında bildirimlerinin olduğu, bu bildirimlerden 2008/5. Ay ve 2014/4.

Ay dışında kalan aylarda, aylık 15 gün hizmet bildirimlerinin bulunduğu ve eksik gün kodu olarak 7 kodu ile ( puantaj kaydı olduğu belirtilerek ) bildirim yapıldığı, işten çıkış nedeni olarak 22 kodu ile belirlendiği, bir kısım puantaj belgelerinde davacının imzasının bulunduğu, dosyada mevcut, tarih içermeyen ve davacının el yazısı ve imzasının bulunduğu belgede, ''.... Fındık Gıda Nakliyat San. ve Tic. Ltd.

Şti.'de 20.05.2008 tarihinde ayda 15 gün olacak biçimde çalışmak üzere işe başladım... , ...

Bu belgeyi işten ayrılırken kendi isteğimle imzalayarak şirkete verdim.'' ibaresinin bulunduğu, bu belgeye istinaden İlk Derece Mahkemesinin 22.09.2023 tarihli celsesinde davacının verdiği beyanda, bu belgeyi imzalamak zorunda kaldığını, belgeyi işten çıkarken davalı işveren tarafından imzalanmasının şart koşulduğunu, aksi halde 30 gün üzerinden tazminat alamayacağının 15 gün üzerinden tazminat alabileceğini kendisine söylendiğini, puantaj kayıtlarındaki imzayı kabul etmediğini beyan ettiği, puantaj kayıtları ve ibraname üzerindeki belgelerde bulunan imzalara ilişkin bilirkişi marifeti ile imza incelemesi yapıldığı,

davalı şirketin cevap dilekçesinde ve temyiz dilekçesinde işin mahiyetinin devamlı ve kesintisiz olacak şekilde çalışmasının gerektirmediğini, mevsimlik çalışma olduğunu belirttiği, bordro tanıkları olan ..., ..., ve kamu tanığı ..., ...'nin beyanlarından davalı işyerinin çalışmalarının mahiyeti gereği sezonluk olduğunun ve fındık geldikçe davacının taşıma işini gerçekletirdiğinin anlaşıldığı,

davacının araçla gelen fındıkları hamallık yaparak taşıdığı ve bazen getir götür işi yaptığının belirtildiği anlaşılmış olup, her ne kadar davacı ayda 30 gün çalıştığını iddia etmiş ise de İlk Derece Mahkemesinin 22.09.2023 tarihli celsesinde davacının verdiği beyanda, ayda 15 gün üzerinden çalıştığını belirttiği belge bulunan imzasını inkar etmediği, davalı şirkette gerçekleştirilen işin mahiyeti de gözetilerek davacıya kendisinin imzalattırıldığını söylediği belgeyi imzalamaya mecbur bırakıldığı iddiası karşısında bu iddiasını kanıtlar nitelikte delillerinin sunulmasının istenmesi,

bu hususun aydınlatılması için gerekir ise iş yerinde aynı dönemde çalışan tanıkların dinlenmesi, bu tanıkların da aynı şekilde ibraname verilip verilmediğinin araştırılması, verilmiş ise baskı altında olup olmadığı ve davacıya baskı mahiyetinde söylenen sözlerin söylenip söylenmediği husunun aydınlatılarak tüm delilleri bir arada değerlendirilip sonuca göre bir karar vermek gereklidir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilm

KARŞI OY GEREKÇESİ

1.Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık “hizmet tespitinde bordroların ve puantaj kayıtlarının imzalı olması ve bu belgeler dışında önce veya aradaki dönemlerde çalışma iddiası halinde, bu belgelerde belirtilen süreler dışında çalıştığını iddia eden sigortalının bu belgelerin imzalı olması nedeni ile çalışma olgusunu eş değer yazılı belge ile kanıtlaması gerekip gerekmediği” noktasında toplanmaktadır.

2.Dairemizin 2021/5009 E., 2022/8251 Karar sayılı karşı oy gerekçesinde ayrıntılı açıklandığı şekilde kamu düzeni, re'sen araştırma ilkesi ve delil serbestisi kapsamında kalan hizmet tespitinde kesin delillerin bağlayıcılığı yoktur.

3. İşçi(sigortalı) işveren ilişkisinde sosyal güvenlik hakkı kapsamında sigortalının ispat hukuku ilkelerine aykırı olarak yazılı delil sınırlandırılmasına tabi tutulması vazgeçilmez ve kişiye sıkıya bağlı hak olan sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak niteliktedir.

4. Çalışma olgusu hukuki fiil olup, her türlü delille kanıtlanabilir. Puantaj kayıtları bordro senet niteliğinde olmayıp, sadece çalışılan günler için yazılı delil niteliğindedir. Çalışılmayan günler için delil niteliğinde olamaz. Hizmet tespitinde senetle ispat kuralının uygulanması görüşü isabetli değildir.

5. İş hukukunda asıl olan belirsiz süreli ve devamlı çalışmadır. Aralıklı veya a tipik iş sözleşmesi ile çalışma olağan olmayan çalışma türüdür. Bu nedenle a tipik iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir. O halde ayın belirli bir süresinde çalışma yapılmaması olağan bir durum olmadığından ispat yükü işverene düşmektedir.