Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12254 K.2024/11208

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle 01.10.1998 ile 30.06.1999; 10.09.1999 ile 30.06.2000; 01.09.2000 ile 15.12.2000 tarihleri arası hizmet akdi ile çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı cevap dilekçesinde; davanın yasal süresi içinde açılmadığını, davacının çalışmış olduğu dönemlere ilişkin tüm bildirimlerinin yapıldığını belirterek davanın reddini istemiştir. 2. Fer'i müdahil SGK cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliğinde olup aksini kanıt aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 08.07.2021 tarihli kararı ile davanın kabulüne, davacının davalı işveren nezdinde çalışmasına rağmen Kuruma bildirilmeyen; 01.10.1998 ile 30.06.1999 tarihleri arasında 270 gün; 01.09.1999 ile 30.06.2000 tarihleri arasında 300 gün; 01.09.2000 ile 15.12.2000 tarihleri arasında 105 gün olmak üzere toplamda 675 gün hizmeti bulunduğunun tespitine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 08.07.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 16.11.2022 tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 16.11.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece,".. Somut olayda, Mahkemece verilen karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır. Öncelikle davalıya ait okulun kapalı olduğu dönemlerde yaz tatili ve ara dönem tatillerinde çalışıp çalışmadığına dair tam araştırma yapılmamış olup ...'ndan ilgili dönemde ara dönem tatilleri ve yaz tatil tarihleri sorulmalı; bu kapsamda tanıklardan davacının bu tatil dönemlerinde de kesintisiz çalışıp çalışmadığı hususuna ilişkin beyanları alınmalı, elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir. ..." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının davalı işveren nezdinde çalışmasına rağmen Kuruma bildirilmeyen; 01.10.1998-30.06.1999 tarihleri arasında 270 gün, 01.09.1999-30.06.2000 tarihleri arasında 300 gün, 01.09.2000-15.12.2000 tarihleri arasında 105 gün olmak üzere toplamda 675 gün hizmeti bulunduğunun tespitine dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece bozmaya uyulmuş olmakla, bozma gereği yerine getirilmemiştir. Davacının davalı iş yerinde, tanık beyanları dikkate alınmak suretiyle, ara dönem tatillerinde ve yaz tatil dönemlerinde de tam süreli çalışmaya karar verilmiş ise de davacının bu dönemde ne şekilde çalıştığı tespit edilmeden, tam süreli olarak çalışmanın yeterince ortaya konulamadığı anlaşılmıştır.

Öte yandan, davacının 2000 yılından sonraki bildirimlerinin ise sadece okulun açık olduğu dönemlere ilişkin olduğu, tatil dönemlerinde bildirim olmadığı tespit edilmekle, dava konusu dönemdeki çelişki üzerinde durularak davacının tatil dönemlerinde ne iş yaptığı, her gün işe gelip gelmediği, öğretmenlerin seminer günleri dışında, kimlerin okula geldiği ve davacının çalışmasının devam edip etmediği araştırılarak çalışma tereddütsüz ortaya konularak varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR