Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12835 K.2025/5913

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; davacının davalı işyerinde çalıştığı sürede 13.07.1998- 01.05.2007 tarihi arasında sigortaya bildirilmeyen çalışmaların tespit edilerek sigortalılıktan sayılmasını, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili; Haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkilinin yanında 01.05.2007- 21.04.2009 tarihleri arasında sadece kapıcının eşi rahatsızlandığında çalıştığını, bu nedenle de iddia ettiği tarihlerde müvekkilinin evinde sürekli çalışmasının mümkün olmadığını, izah edilen bu nedenlerle davanın reddini ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 20.02.2019 tarihli kararı ile; '' Davanın kabulu ile, 1-Davacının davalı ...'in evinde çocuk bakıcısı olarak 13.07.1998 ile 30.04.2009 tarihleri arasındaki dönemde aylık 1.200,00 TL ücret karşılığında hizmet akdi ile çalıştığını tespitine..'' verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 20.02.2019 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...dosya kapsamından, davacı, davalı işverene ait evde 13.07.1998-21.04.2009 tarihleri arasında, çocuk bakıcısı olarak ve diğer ev işlerini yapmak suretiyle sigortasız olarak çalıştırıldığını, çalışmasının evde geçmesine karşın davalı işverene ait işyerinden 01.05.2007'den itibaren sigortalı gösterildiğini, 13.07.1998-01.05.2007 tarihleri arasında yani Kurum’a bildirilmeyen süreler yönünden sigortalı çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiş.

Mahkemece, davanın sübuta erdiği gerekçesiyle kabulüne dair verilen ilk hüküm dairemizin, 23.06.2015 günlü, 2014/9269 Esas, 2015/12548 Karar sayılı ilamı ile çalışmanın sürekli olup olmadığı, başlangıcı ve sonu hakkında yapılan irdelemenin yeterli olmadığı gerekçeleriyle bozulduğu anlaşılmıştır.

Bozma sonrası yapılan yargılama sonucu, Mahkemece, davacının davalı ...'in evinde çocuk bakıcısı olarak 13.07.1998 ile 30.04.2009 tarihleri arasındaki dönemde aylık 1.200,00 TL ücret karşılığında hizmet akdi ile çalıştığını tespitine, dair karar verilmiştir.

Mahkemece, davacının, dosya içine alınan yurtdışına giriş çıkış kayıtları irdelenmeksizin ayrıca ücrete yönelik araştırma yapılmadan tüm dönemler yönünden aylık 1200,00TL ücretle çalıştığının tespitine karar verilmesi hatalıdır.

Mahkemece, prime esas kazanç tespiti istemine ilişkin olarak yukarıda belirtilen açıklamalar kapsamında irdeleme yapılarak karar verilmesi gerekirken tüm dönemler yönünden aylık 1200,00 TL ücretle çalıştığının tespitine dair mevcut şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

" DAVACININ DAVASININ KISMEN KABULÜ İLE

1- 13.07.1998 - 30.09.1998 arası 77 gün günlük brüt 2.103.611,00 TL (Eski TL)

01.10.1998 - 31.12.1998 arası 90 gün günlük brüt 2.336,625,00 TL (Eski TL)

01.01.1999 - 30.06.1999 arası 180 gün günlük brüt 3.112.200,00 TL (Eski TL)

01.07.1999 - 31.12.1999 arası 180 gün günlük brüt 3.790.000,00 TL (Eski TL)

01.01.2000 - 31.03.2000 arası 90 gün günlük brüt 4.000.000,00 TL (Eski TL)

01.04.2000 - 31.07.2000 arası 120 gün günlük brüt 5.000.000,00 TL (Eski TL

01.08.2000 - 30.04.2001 arası 270 gün günlük brüt 5.000.000,00 TL (Eski TL) 01.05.2001 - 31.03.2002 arası 330 gün günlük brüt 7.000.000,00 TL (Eski TL) 01.04.2002 - 30.06.2002 arası 90 gün günlük brüt 9.262,400,00 TL (Eski TL)

01.07.2002 - 31.03.2003 arası 270 gün günlük brüt 10.919,443,00 TL (Eski TL)

01.04.2003 - 30.06.2003 arası 90 gün günlük brüt 13.103,332,00 TL (Eski TL)

01.07.2003 - 31.03.2004 arası 270 gün günlük brüt 15,267.194,00 TL (Eski TL)

01.04.2004- 30.06.2004 arası 90 gün günlük brüt 14.100.000,00 TL (Eski TL)

01.07.2004 - 31.12.2004 arası 180 gün günlük brüt 14.805.000,00 TL (Eski TL)

01.01.2005 - 31.12.2005 arası 360 gün günlük brüt 16,29 TL

01.01.2006 - 28.12.2006 arası 358 gün günlük brüt 17,70 TL

12.03.2007 - 01.05.2007 arası 49 gün günlük brüt 18,75 TL ücret karşılığında çalıştığının tespitine, " karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum işleminin yerinde olduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini, davanın reddi ile kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; iddia ettiği tarihlerde müvekkilinin evinde sürekli çalışmasının mümkün olmadığını, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık hizmet tespiti ve prime esas kazancın tespitine ilişkindir.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

2- Davanın niteliği gereği, çalışma olgusunun her türlü delille ispatlanabilmesine karşılık ücretin ispatında bu denli bir serbestlik söz konusu değildir. Çalışma olgusunun her türlü delille kanıtlanması olanağı bulunmakla birlikte. Hukuk Genel Kurulu’nun 2005/21-409 E., 2005/413 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 288. maddesindeki yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Yazılı delille ispat sınırın altında kalan miktar için yine HMK’nun Geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası delaletiyle HUMK’nun 289. maddesi gereğince tanık dinletilebilir. Tespiti istenen miktar sınırı aşıyor olsa bile varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinletilmesi mümkündür.

3- Eldeki dosyada; talep konusu dönemde davacının asgari ücretin üzerinde bir ücret aldığının ispat edilemediği, işçilik alacakları davası sonucunda davacıya yapılan ödemeler var ise de, bu ödemelerin prim esas kazancına dahil olmayan ödemeler olduğu, bu nedenle prime esas kazanç yönünden mahkemece yapılan değerlendirme neticesinde verilen kararın bozulması gerekmiştir. 4.Ne var ki bu konunun düzeltilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm bozulmamalı, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370. maddesi gereğince düzeltilerek onanmalıdır.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Davalılar vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine;

2.Davalılar vekillerinin temyiz itirazının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi ilamında,

1. Hükmün 1 numaralı bendi silinerek, yerine;

'1- 13.07.1998 - 30.09.1998 arası 77 gün günlük

01.10.1998 - 31.12.1998 arası 90 gün günlük

01.01.1999 - 30.06.1999 arası 180 gün günlük

01.07.1999 - 31.12.1999 arası 180 gün günlük

01.01.2000 - 31.03.2000 arası 90 gün günlük

01.04.2000 - 31.07.2000 arası 120 gün günlük

01.08.2000 - 30.04.2001 arası 270 gün günlük

01.05.2001 - 31.03.2002 arası 330 gün günlük

01.04.2002 - 30.06.2002 arası 90 gün günlük

01.07.2002 - 31.03.2003 arası 270 gün günlük

01.04.2003 - 30.06.2003 arası 90 gün günlük

01.07.2003 - 31.03.2004 arası 270 gün günlük

01.04.2004- 30.06.2004 arası 90 gün günlük

01.07.2004 - 31.12.2004 arası 180 gün günlük

01.01.2005 - 31.12.2005 arası 360 gün günlük

01.01.2006 - 28.12.2006 arası 358 gün günlük

12.03.2007 - 01.05.2007 arası 49 gün günlük gününde geçerli asgari ücret ile sigortalı çalıştığının tespitine " ibaresinin yazılmasına ve hükmün bu şekliyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,