Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/13423 K.2025/2951

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekili ve fer'i müdahil vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıya ait hayvan bakım işinde 2010-2017 yılları arasında çalışmış olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı cevap dilekçesinde özetle; davacının hiçbir zaman müvekkillerinin ... babalarının yanında çalışmadığını, çalışma iddiasının geçtiği mandıranın bulunduğu yerin Mahkememiz yetki alanında bulunduğunu belirterek Kırıkkale İş Mahkemesinde açılan davaya yetki itirazında bulunmuş, Kırıkkale 2. İş Mahkemesi tarafından yetkisizlikle dosya Mahkememize gönderilmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ''Davanın kısmen kabulüne, 1-Davacı ...’in davalılar murisi ... iş yerinde 01.01.2010 ile 06.02.2017 tarihleri arasında (bu tarihler dahil) sigortalı olarak çalışmış olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine,'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ..., ... ve ... vekili ve fer'i müdahil vekili istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalılar ..., ... ve ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini, tanık beyanlarının yetersiz ve çelişkili olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık konusu; hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1-Dava, 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

2-Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır. Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir.

Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir.

Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir.

Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m.

31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır.

Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça iş yerinin müdür, amir, şef,

ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3- İncelenen dosyada; her ne kadar İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiş ise de verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır.

Davacının, çoban olarak muteveffa ...'ın yanında çalıştığını iddia ettiği vakıada, ... ... adına 01.01.2000 tarihli işletme tescil belgesine göre adına hayvan işletme kaydı olduğu ve 02.03.2010 tarihinde işletmeden çıkışının yapıldığı, bu tarihten sonra bir hayvan almadığının belirtildiği, dinlenen tanıklardan ...'in beyanında; ...'ın hayvanlarını çocuklarına bırakıp gittiğini, 2010-2017 yılları arasında hayvanlarla ...'ın oğullarının ilgilendiğini ve müteveffanın Kırıkkale ...'e gittiğini belirttiği, tanıklardan ...'in beyanında;

...'ın 2010 yılında hayvanlarını satın aldığını, ...'ın hacca gideceğini paraya ihtiyacı olduğunu duyduğunu belirttiği, tanık ...'nın beyanında; davacının 2010 yılından önce mutevveffa ...'ın hayvanlarına baktığını belirttiği, tanık ...'ın beyanında ...'ın 2010 yılına kadar hayvancılık yaptığını belirttiği beyanları kapsamında; dava konusu dönemde ...'ın işveren olup olmadığı hususu açıklığa kavuşturulmalı, bu kapsamda ...'ın hangi tarihten itibaren .... köyünde kaldığı, ... ili ... ilçesine taşınıp taşınmadığı,

taşınmış ise hangi tarihte taşındığı ikametgah belgesi ve nüfus kayıtlarından araştırılmalı, komşu tanıkları dinlenmek suretiyle hayvancılık ile ilgilenmek amacı ile ... ili ... ilçesine gidip gitmediği araştırılmalı, buna göre gerçek işveren belirlenmeli, tanıkların muteveffanın hayvanlarını oğullarına bıraktığı beyanı dikkate alınarak, tarihleri açıkça belirtilmek sureti ile gerçek işverenler belirlendikten sonra ilçe tarım müdürlüğünden sorularak işverenlerin adına hangi tarihte ve kaç adet hayvan olduğu sorularak belirlenmeli, bu hayvanların bakımını kimin üstlendiği,

yöntemince belirlenecek olan tanıklardan sorulmalı, böylelikle toplanan tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre varsa çalışma olgusu tereddütsüz bir şekilde ortaya koyulmalıdır.

VI. KARAR