Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/13829 K.2025/1882

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davalı iş yerinde 15.05.1976 tarihinde çalışmaya başladığını ve aralıksız olarak üç yıl çalıştığını, ancak emeklilik işleri için başvurduğunda işe giriş bildirgesi verilmesine rağmen primlerinin yatırılmadığını öğrendiğini, bu durumun mağduriyetine sebebiyet verdiğini belirtmiş, davalı iş yerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş, bilahare 16.03.2017 tarihli celsede davalı iş yeri hakkındaki davasından feragat ettiğini, 15.05.1976 tarihinde bir gün sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, müvekkili Kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını, müvekkili Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğini belirtmiş, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 144651..... sicil numaralı ve .... yeni ünvanlı işveren yanında 15.05.1976 tarihi itibari ile bir gün süre ile çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 15.05.1976 tarihi olarak tescili gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, çalışma olgusunun somut deliller ile ispat edilemediğini, davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2., 6., 9., 6, 79., 108. madde ile Geçici 54. madde hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada,mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı ... - .... ünvanlı işverenin 144651.34.11 sicil no.lu iş yerinden 15.05.1976 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, işe giriş bildirgesindeki iş yeri adresinin .... Mah..... Sok.

No:24 İstinte-İstanbul olarak belirtildiği, Kurumun mahkemeye verdiği cevabında Türkiye genelinde bu sicil no.lu iş yerine rastlanmadığını bildirdiği, işe giriş bildirgesi adresinde işverenin vergi kaydına rastlanmadığının bildirildiği, öte yandan yine aynı adreste aynı işverenin 2.... sicil no.lu "iç giyim eşyası imalatı" mahiyetinde 14.08.1978-31.12.1984 tarihleri arasında Kanun kapsamında olan bir iş yerinin daha olduğunun bildirildiği ve bu iş yerinin 1978/3-1984/3. dönem bordrolarının dosyaya bildirildiği, komşu iş yeri araştırmasının belediye ve emniyet marifetiyle yapıldığı, komşu iş yeri tespit edilemediği,

davacı asilin ise o dönemde iş yerine komşu olan Türkay kibrit fabrikası olduğunu beyan etmesi üzerine ".... San. A.Ş.'ye ait ".... Sok.

No:1-İstinte-İstanbul adresinde kurulu kibrit imali konulu iş yerinin gelen tescil bilgilerine göre Kanun kapsam döneminin 16.10.1965-09.06.1975 arasında olduğunun 1976 yılına ait dönem bordrosu olmadığının dolayısıyla dava konusu dönemden önce kanun kapsamından çıktığının anlaşıldığı,davacı tarafça çalışmasını bilebilecek kişiler olarak davacı tanığı sıfatıyla dinlettiği ... ile ...'ın ise hizmet döküm cetvellerindeki bilgilere göre ".... ünvanlı- kadın iç çamaşırı-İstinye 159... sicil sayılı iş yerinden 1974-1977 ve 1974-1978 tarihleri arasında bildirimlerinin olduğu ancak bu iş yerlerinin komşu olup olmadığının araştırılmadığı,imza

incelemesinde işe giriş bildirgesindeki imzanın davacıya ait olduğunun tespit edildiği, iş yeri tescil bilgilerinin getirilmediği ve ayrıca davalı iş yerine komşu iş yerlerinin vergi dairesi ve SGK nezdinde araştırılmadığı, davacının işe giriş bildirgesinde yer alan iş yeri tescil bilgileri,kanun kapsam dönemi ve bordrolarının daha kapsamlı şekilde araştırılmadığı, Mahkemece anılan tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre Mahkemece, öncelikle davalı işverene ait davacının işe giriş bildirgesinde belirtilen 14465.... sicil no.lu iş yerinin tescil bilgileri ve varsa dönem bordrolarının olup olmadığı araştırılarak varsa bordro tanıkları dinlenmeli, bu iş yerinin yine aynı işverene ait ve aynı adreste kurulu 245.... sicil no.lu iş yeri ile bir bağlantısının olup olmadığı belirlenmeli, öte yandan bordro tanığının olmaması yada beyanlarının yetersiz kalması halinde dava konusu dönemde iş yerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları vergi dairesi, SGK nezdinde de araştırılarak belirlenmeli,

bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı,bozma öncesi dinlenen yukarıda anılan davacı tanıklarının çalıştıkları .... ünvanlı- kadın iç çamaşırı-İstinye 159.... sicil sayılı iş yerinin iş yeri, tescil bilgileri celbedilerek bu iş yerinin dava konusu iş yerine komşu olup olmadığı da yöntemince tespit edilerek beyanları denetlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR